Mind Matters: Sut y galluogodd ymdrin ag unigrwydd ni i ddysgu am bŵer cymuned ymhlith y rhai sy’n gadael gofal

Rhoddoch chi’r cyfle i fi greu atgofion y mae llawer o bobl eraill yn eu cymryd yn ganiataol – teithiau teuluol rydyn ni’n colli allan arnyn nhw fel arfer. Mae gen i nawr rywbeth i edrych yn ôl arno yn un o’r rhannau mwyaf ansefydlog/unig ym mywyd person ifanc â phrofiad o fod mewn gofal.
– Cyfranogwr Mind Matters

Yn aml caiff lles meddwl gwael ei gysylltu â phobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal. Gall eu profiad o ddiffyg cefnogaeth deuluol neu grwpiau gymheiriaid cadarnhaol hefyd gyflwyno ymdeimlad o unigedd. Ond gall gweithgareddau cadarnhaol helpu i symud y cyflwr meddwl at agwedd fwy calonnog.

Lansiwyd ein prosiect Mind Matters yn 2020 ar ôl i Gyngor Dinas Caerlŷr ofyn i Leicestershire Cares edrych ar anghenion lles meddyliol pobl ifanc lleol â phrofiad o fod mewn gofal. Ar ôl blwyddyn o’r prosiect dyma ein canfyddiadau:

Cyd-gynhyrchu Mind Matters

Sefydlodd Leicestershire Cares dîm ymgynghori o bum person ifanc â phrofiad o fod mewn gofal i ddatblygu’r cynllun cychwynnol at ddiben y prosiect (cryfhau eu gwydnwch a’u lles), ei gwmpas, ei gyflawniadau a’i enw. Cynhaliwyd tri chyfarfod i drafod y prosiect a beth y gallai ei gyflawni i bobl ifanc, yn cynnwys trafodaethau ar effaith y pandemig ar iechyd meddwl pobl ifanc ac ynysu, lefelau uchel o ddiflastod, diffyg cysylltedd ac arferion bwyta gwael. Datblygodd syniadau am y ‘Fakeaways’, ‘crafternoons’ a sesiynau cymdeithasol ar-lein rheolaidd o’r trafodaethau hyn. Roedd y model cyd-gynhyrchu hwn yn rhoi offer i’r bobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal yn ogystal â pherchnogaeth o’r datrysiadau fyddai’n helpu i wella eu lles.

Gweithgareddau ar-lein

Ar ddechrau’r cyfnod clo, symudon ni ein cymorth yn gyflym ar-lein a darparu SIMs data a/neu liniaduron i bobl ifanc i sicrhau eu bod yn gallu cyrchu gweithgareddau digidol. Pan ddechreuodd Mind Matters ym mis Gorffennaf 2021, roedd gennym ni eisoes rai misoedd o brofiad yn cyflwyno gweithgareddau rhithwir difyr ac adeiladwyd ar hyn i sicrhau bod Mind Matters yn llwyddiant. Defnyddiwyd canfyddiadau o’n hadroddiad ‘Life Under Lockdown’ (Mai 2020) i greu rhaglen fyddai’n wydn, yn ymarferol ac yn gynhwysol.

Roedd y crafternoons yn cynnwys wyth o bobl ifanc mewn rhaglen chwe wythnos o weithgareddau celf a chrefft ar Zoom, ynghyd â hwylusydd oedd yn eu hannog i ddefnyddio celf a chrefft fel ffordd o wella lles. Dywedodd y bobl ifanc eu bod wedi eu helpu i ymlacio, teimlo’n llai pryderus a’u bod wedi mwynhau dysgu hobi newydd gyda’i gilydd.

“Mae gwneud y gweithgareddau hyn [sesiynau celf a chrefft] yn gadael i fi rannu fy nghreadigrwydd gydag eraill a dyna yw fy angerdd. Gan fod gen i orbryder, dwyf i ddim yn ymdopi’n dda mewn grwpiau ond mae cael rhywbeth i’w wneud yn tynnu eich meddwl oddi ar fod mewn grŵp ac rydych chi’n dechrau sgwrsio gyda phobl.”
– Cyfranogwr Mind Matters

Roedd y Fakeaways yn llwyddiant mawr. Yn y sesiwn goginio hon bob pythefnos dros Zoom gyda thiwtor coginio proffesiynol o’r Ganolfan Addysg Oedolion roedd pobl ifanc yn gwneud fersiynau iachus o’r bwyd tecawê roedden nhw wedi bod yn ei brynu yn ystod y cyfnod clo. Roedd hyn yn grymuso’r bobl ifanc i gynnal y sesiynau eu hunain, gan rannu ryseitiau oedd yn eu cysylltu â’u teuluoedd a’u treftadaeth oedd wedi ymddieithrio a hybu sgyrsiau am eu profiad byw cyffredin.

Roedd 12 o fynychwyr rheolaidd yn y Fakeaways, ac weithiau mwy, ac roedd yr adborth o’r sesiynau’n gadarnhaol iawn, gan nodi gwell hyder, arbed arian, bwyta’n iachach a cholli pwysau. Roedd y rheini â phlant yn nodi bod coginio gyda’i gilydd yn helpu i wella eu perthynas gyda’u plentyn.

“Mae’r hyder rwy wedi’i fagu drwy goginio i fi fy hun yn anhygoel. Wnes i erioed feddwl y byddwn i’n gallu gwneud prydau blasus am lai na £10, a’u mwynhau nhw hefyd!”
– Cyfranogwr Mind Matters

“Rwy wedi arbed cymaint o arian yn peidio â phrynu prydau microdon a chael gwared ar fy nheimladau o ofni fy mod yn methu coginio. Diolch!”
– Cyfranogwr Mind Matters

This image has an empty alt attribute; its file name is Sophie_Quartine_Cooks.max-1200x1200-1-1024x576.jpg

Dod allan o’r cyfnod clo

Ymunodd pobl ifanc â’r sesiynau Chill & Chat wythnosol gyda nosweithiau ffilm, cwisiau, a sgyrsiau cyffredinol. Yn yr hydref roedd modd i ni gynnal gweithgareddau awyr agored gyda phellter cymdeithasol, yn cynnwys picnics, sesiynau bwyta’n iach mewn rhandir cymunedol lleol, parti Nadolig awyr agored, barbeciw, canŵio yn y Ganolfan Gweithgareddau Awyr Agored, cerfio pren a phrosiectau garddio. Cafwyd cyfanswm o dros 30 o bobl ifanc yn y gweithgareddau, gyda’r mwyafrif yn dweud eu bod wedi’u helpu i ailgysylltu â phobl ifanc eraill a theimlo’n llai ynysig.

“Mae gallu gweld wynebau pobl a chael sgyrsiau wyneb yn wyneb yn teimlo mor naturiol, ond mae wedi bod yn rhywbeth anodd dod o hyd iddo dros y pum mis diwethaf. Mae’r cyfleoedd fel y rhain mae Leicestershire Cares yn eu cynnig mor gadarnhaol i mi’n gyfannol.”
– Cyfranogwr Mind Matters

Buddion tymor hir

Yn ogystal â dysgu sgiliau coginio newydd a deall bwyta’n iach drwy’r Fakeaways, dywedodd y bobl ifanc fod y gweithgareddau cymdeithasol wedi rhoi mwy o hyder iddyn nhw i ymwneud â phobl eraill, ynghyd â theimlad o berthyn a help i deimlo eu bod yn gallu siarad am eu profiad o fod mewn gofal.

“Mae cymryd rhan yng ngweithgareddau Leicestershire Cares yn golygu fy mod yn gallu mynd allan a chymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n cynnwys cymdeithasu mewn grŵp. Mae’n gadael i fi gyfarfod â phobl newydd a theimlo’n rhan o dîm.”
– Cyfranogwr Mind Matters

“Mae fy hyder wedi codi ac rwy’n teimlo’n fwy diogel yn siarad am fy mywyd go iawn fel person â phrofiad o fod mewn gofal. Rhoddodd Leicestershire Cares le diogel imi gydnabod ei bod yn iawn i mi gofleidio’r rhan honno ohonof fy hun.”
– Cyfranogwr Mind Matters

Siaradodd rhai am deimlo’n fwy annibynnol, sydd wedi eu hannog i ystyried yr hyn y maen nhw am ei wneud nesaf o ran gwirfoddoli, hyfforddi neu gyflogaeth, a sut y gallai eu penderfyniadau gefnogi eu hiechyd meddwl.

“Helpodd fi i ddod yn fwy hyderus ac mae’n eich helpu i symud at annibyniaeth… hoffwn gael cyfle i roi cynnig ar waith gwirfoddol neu â thâl gydag anifeiliaid. Rwy’n credu y byddai hynny’n gwella fy iechyd meddwl.”
– Cyfranogwr Mind Matters

Tra bo eraill wedi gwerthfawrogi’r cyfle i ddal i fyny ar fywyd oedd ar stop, a chreu atgofion y mae llawer o deuluoedd traddodiadol yn eu cymryd yn ganiataol.

“Hefyd cefais gyfle gennych chi i greu atgofion sy’n cael eu cymryd yn ganiataol gan lawer o bobl eraill, fel Go-cartio a Neuadd Beaumanor – teithiau teuluol nad ydyn ni’n eu profi fel arfer. Nawr mae gen i rywbeth i edrych yn ôl arno yn un o’r rhannau mwyaf ansefydlog/unig ym mywyd person ifanc â phrofiad o fod mewn gofal.”
– Cyfranogwr Mind Matters

This image has an empty alt attribute; its file name is WhatsApp_Image_2021-06-30_at_18.33.091.max-1200x1200-1-1024x768.jpg

At y dyfodol

Wrth i gyfyngiadau’r cyfnod clo godi, byddwn yn dychwelyd at gyflwyno wyneb yn wyneb, ond byddwn hefyd yn cynnal model hybrid o gefnogaeth ar-lein ac wyneb yn wyneb. Rydyn ni’n teimlo bod gan gyflwyno rhithwir rôl i’w chwarae, yn enwedig i bobl ifanc sydd yn bryderus wrth deithio, neu sy’n brysur gydag ymrwymiadau eraill (e.e. coleg) ac yn dymuno ymuno drwy alwad fideo.

Awgrymodd ein grŵp llywio yr hyn y bydden nhw am ei gael o’r rhaglen pe bai’n parhau, fel cynnwys mwy o ffocws ar sut i reoli iechyd meddwl a datblygu meddwl positif; gweithgareddau cymdeithasol i ddatblygu sgiliau bywyd; a gweithgareddau i hybu ffitrwydd corfforol yn ogystal â lles meddyliol.

“Rwy’n mwynhau unrhyw gyfle i fynd i’r awyr agored a gwneud rhywbeth yn enwedig gyda phobl eraill â phrofiad o fod mewn gofal. Mae’n gyfle i fi gymdeithasu mewn lle diogel a chodi fy hun o’r gwely y diwrnod hwnnw. Mae pethau ymarferol yn benodol yn dda h.y. coginio a gwaith coed oherwydd gallwch chi eu defnyddio yn eich bywyd go iawn.”
– Cyfranogwr Mind Matters

Nododd y bobl ifanc hefyd fod pŵer ‘rhoi’n ôl’ a chysylltu gyda’u cymuned leol yn cael effaith ar eu hunan-barch a’u lles meddyliol. Roedden nhw’n awgrymu y gallen nhw godi arian i achos lleol mewn gwahanol ffyrdd h.y. marathon gemau 24 awr, pobi cacennau, ocsiwn celf neu daith gerdded noddedig.

Cyflwynodd y grŵp llywio hefyd y syniad o hyfforddwr bywyd fel cefnogaeth ddefnyddiol i’r rheini a allai ddymuno cael cyngor penodol ar sut i symud at gyflawni eu nod. Yn ddiweddar mae Leicestershire Cares wedi dechrau rhaglen fentora gan wirfoddolwyr busnes i bobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal. Rydyn ni’n gweld bod rhai o’r canlyniadau’n gwella lles meddyliol, ac yn gyffredinol, mae ehangu rhwydweithiau’r bobl ifanc hyn yn eu helpu i dyfu.

“Mae’n wych gweithio gyda sefydliad fel Leicestershire Cares. Mae’r ymrwymiad a’r angerdd dros gefnogi pobl ifanc yn amlwg o’r cysylltiadau cynnar. Mae’r arloesi wrth ddatblygu rhaglenni a’r ymrwymiad i ganlyniadau a gytunir yn rhagorol!”
– Diana Dorozkinaite, Rheolwr Comisiynu Newid Busnes Cyngor Dinas Caerlŷr

I gael mwy o wybodaeth am ein gwaith gyda phobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal, cysylltwch â Jacob Brown.

I ddarllen yr erthygl lawn, ewch i wefan Leicestershire Cares

Pandemig y Coronafeirws (COVID-19): Pobl Ifanc sy’n gadael gofal ac ymarferwyr yn rhannu eu profiadau a gwersi ar gyfer y dyfodol

Mae pandemig COVID-19 a’r cyfnod clo dilynol wedi cael effaith fawr yn fyd-eang, gydag effaith anghymesur ar y bobl dlotaf a mwyaf bregus yn y gymdeithas. Cynlluniwyd yr astudiaeth ymchwil i gyfrannu at y sail o dystiolaeth sy’n dod i’r amlwg yn edrych ar gyflenwi a derbyn gofal cymdeithasol yn ystod y cyfnod. 

Cyllidwyd yr astudiaeth ymchwil gan Voices from Care Cymru a CASCADE: y Ganolfan Ymchwil a Datblygu Gofal Cymdeithasol Plant. Roedd yn cynnig llwyfan i farn 21 o bobl ifanc oedd â phrofiad o ofal a gyflwynodd adroddiadau byw a manwl o’u profiadau yn y cyfnod clo. Roedd cynnwys arolwg proffesiynol gyda 23 o gyfranogwyr yn golygu bod modd rhoi ystyriaeth i fentrau lleol, oedd yn gefndir gwerthfawr ar gyfer dadansoddi adroddiadau’r bobl ifanc. Mae’r astudiaeth felly’n cynnwys gwersi pwysig i lunwyr polisïau, rheolwyr gofal cymdeithasol ac ymarferwyr rheng flaen sy’n gweithio gyda phobl ifanc â phrofiad o ofal a grwpiau bregus eraill. 

Yn galonogol, datgelodd yr astudiaeth ymdrechion cadarnhaol i addasu i’r amodau gwaith digynsail. Roedd yn werth nodi bod y gweithwyr proffesiynol a ymatebodd i’n harolwg yn gadarnhaol am y cymorth roedden nhw wedi’i roi i’r rheini oedd yn gadael gofal. Roedd ymdrechion i gynnal cyfathrebu gyda phobl ifanc, brwydro unigedd, ynysu a diflastod, yn ogystal â sicrhau mynediad at adnoddau yn arwydd o arfer da. Fodd bynnag, nodwyd bod yr ymdrechion i ymateb i anghenion pobl ifanc yn cael eu cyfyngu gan ddiffyg cyllid ychwanegol. 

Weithiau roedd safbwyntiau pobl ifanc yn cyferbynnu’n llwyr â safbwyntiau gweithwyr proffesiynol a cheir pryderon o hyd o ran cydraddoldeb y gefnogaeth o fewn ac ar draws ardaloedd, a’r cydweddu rhwng anghenion cymorth a’r ddarpariaeth sydd ar gael. Nid oedd ein canfyddiadau’n awgrymu yr ymgynghorwyd â phobl ifanc a’u cynnwys mewn penderfyniadau am ffyrdd newydd o weithio, ac roedd y pwyslais i’w weld ar anghenion argyfwng brys a thymor byr, yn hytrach na chynllunio trawsnewid neu ymagwedd yn seiliedig ar hawliau. Pryder penodol oedd adroddiadau gan bobl ifanc oedd yn bryderus am ddarpariaethau sylfaenol, byw mewn llety amhriodol a cheisio delio â diffyg cymorth ar gyfer iechyd meddwl. 

Ond er gwaethaf yr ystyriaethau hyn, roedd pobl ifanc yn gwerthfawrogi cyswllt gan weithwyr cymdeithasol a gweithwyr gofal proffesiynol gan nodi bod hyn yn hanfodol yn ystod pandemig COVID-19, fel y dangosir yn y gerdd hon gan un o’r bobl ifanc â phrofiad o ofal oedd yn rhan o’r astudiaeth: 

Times have changed, time is passing, 
But our need for you to care is not lapsing, 
We may whinge and shout and say we don’t want, 
But we do, we really want you to. 
We are isolated, changed and really not sure, 
We need that face, the one we say we dislike 
we need those texts that we never reply to, 
We need the language that you share, they hey, 
`how are you doing, I am still here’, 
This is the real language that cares, the language we need, 
The language which shows us not everything has changed, 
The language that comforts us, like a weird aunt would send 
Which would make us cringe, and smile, 
A smile which means something hasn’t changed 
-the language you use to show us you care. 

Hefyd gallwch wylio ffilm Care Leavers and Coronavirus am y canfyddiadau allweddol: 

Byddem ni’n falch i glywed gennych gydag unrhyw adborth, sylwadau neu awgrymiadau: 

Louise Roberts, Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, Prifysgol Caerdydd RobertsL18@caerdydd.ac.uk @DrLouiseRoberts 

Cyfeirnodau 

Roberts, L., Rees, A., Bayfield, H., Corliss, C., Diaz, C., Mannay, D. and Vaughan, R. 2020. Young people leaving care, practitioners, and the coronavirus (COVID 19) pandemic: experiences, support, and lessons for the future. Cardiff: Cardiff University.

Rhianta corfforaethol mewn pandemig: Cefnogaeth i bobl sy’n gadael gofal yng Nghymru

Rhianta corfforaethol mewn pandemig: Ystyried cyflenwi a derbyn cymorth i’r rheini sy’n gadael gofal yng Nghymru yn ystod Covid-19

Yn ystod COVID-19, bu’r rheini oedd yn gadael gofal yn edrych at eu rhieni corfforaethol am gymorth. Yn unol â hynny, roedd yr astudiaeth dull cymysg hon yn edrych ar brofiadau’r rheini oedd yn gadael gofal yn ystod y pandemig. Roedd yn cynnwys arolwg o weithwyr proffesiynol mewn Awdurdodau Lleol yng Nghymru (n=22) a chyfweliadau gyda phobl ifanc 17-24 oed â phrofiad o ofal (n=17). Yn eu cyfweliadau, nododd rhai pobl ifanc eu bod yn derbyn cefnogaeth ymarferol ac emosiynol.

Gwnaeth hi’n siŵr fod gen i ddigon o fwyd a stwff, helpodd fi’n ariannol, yn emosiynol ac yn amlwg pan oeddwn i’n symud allan a stwff, roeddwn yn teimlo fel lladd fy hun, ac fel helpodd fi bryd hynny hefyd. Chi’n gwybod, roedd hi’n gwneud yn siŵr fy mod i’n iawn bob dydd. Daeth i fy ngweld i bron bob dydd. (Bethan)

Mae fy ngweithiwr cymdeithasol yn fy ffonio i’n rheolaidd… galwodd hi fi ar Facetime yr wythnos ddiwethaf a dweud y gwir. Mae’n wych… mae’n ei gadw’n rheolaidd achos mae’n gwybod mod i’n mynd yn isel yn rhwydd… Felly ydi, mae’n cysylltu’n rheolaidd. (Jess)

Ond i bobl ifanc eraill y canfyddiad oedd nad oedd rhianta corfforaethol ar gael.

Allwn i fod wedi marw, a fydden nhw ddim yn gwybod. Dim ond ddwywaith wnaethon nhw gysylltu: allwn i fod wedi lladd fy hun. (Mary)

Dwi wedi cael neges destun neu ddwy ond dyna i gyd, dwi ddim wedi siarad â hi, jest neges destun ac ebost… Byddai’n braf pe baen nhw’n cysylltu i weld ydw i’n fyw a bod yn onest, chi’n gwybod? (Bev)

Dwi wedi trio ffonio pawb yn y swyddfa, ond dwi ddim yn gallu cael gafael ar fy ngweithiwr cymdeithasol hyd heddiw.  Dwi ddim wedi siarad ag e ers 5, 6 mis, fy ngweithiwr cymdeithasol, rhywbeth fel’na. (Paul)

Roedd pandemig Covid-19 yn cynnig lens unigryw ar gyfer ystyried rôl y wladwriaeth fel rhiant. Er bod tystiolaeth o arfer da yng Nghymru yn galonogol, gyda rhai pobl ifanc yn teimlo eu bod yn cael cefnogaeth ymarferol ac emosiynol, mae’n bryderus iawn fod pobl ifanc eraill yn parhau mewn sefyllfaoedd peryglus, yn teimlo eu bod wedi’u hanghofio a’u hesgeuluso gan eu rhieni corfforaethol. Mae canfyddiadau’r astudiaeth yn dangos tuedd rhianta corfforaethol i gynnig amddiffynfa yn erbyn gofidiau’r pandemig, ond hefyd i ddwysau anawsterau pobl ifanc drwy fod yn anweithredol, peidio ag ymateb a/neu beidio â bod yn ofalgar.

I gael rhagor o wybodaeth am yr astudiaeth gweler – Roberts, L., Rees, A., Mannay, D., Bayfield, H., Corliss, C., Diaz, C. a Vaughan, R. 2021. Rhianta corfforaethol mewn pandemig: Considering the delivery and receipt of support to care leavers in Wales during Covid-19. Children and Youth Services Review 

Efallai y bydd gennych ddiddordeb hefyd yn y blogiau hyn sy’n gysylltiedig â’r pwnc ar Teulu a Chymuned.

Yng nghysgod pandemig: Profiad pobl ifanc y stryd yn Harare yn ystod COVID-19
Pandemig Coronavirus: Profiadau a gwersi ar gyfer y dyfodol

Pecynnau briffio ar sail tystiolaeth Co-RAY

Mewn cydweithrediad ag arbenigwyr ymchwil a chlinigol, rydym wedi cynhyrchu pecynnau briffio sy’n cynnig negeseuon wedi’u seilio ar dystiolaeth ar sut i gefnogi pobl ifanc gyda’r pedwar mater allweddol hwn yn ystod pandemig COVID-19, a thu hwnt.

Mae ein prosiect Co-RAY wedi nodi pedwar prif faes o flaenoriaeth, a fydd yn ganolbwynt i gynhyrchu adnoddau yn ystod hanner cyntaf 2021.

a) rheoli newid ac ansicrwydd
b) yn teimlo wedi diflasu, yn isel ac yn ddigymhelliad
c) yn teimlo’n unig, ynysig a ddigyswllt
ch) annog pobl ifanc i ofyn am gymorth os ydyn nhw’n cael trafferth â’u hiechyd meddwl.

Pecynnau briffio ar gael i’w lawrlwytho (PDF)

Wedi’i gefnogi gan:

Mae’r rhaglen hon yn cael ei hariannu gan Gronfa Blaenoriaethau Strategol y llywodraeth a’i chyflwyno gan y Cyngor Ymchwil Feddygol gyda Chyngor Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau a’r Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol fel rhan o Ymchwil ac Arloesedd y DU.

Cefnogi rhieni a phlant trwy brofiadau’r cyfnod clo: Treial SPARKLE

Gwybodaeth i rieni/ofalwyr

Am beth mae’r astudiaeth a phwy sy’n ei harwain?

Mae tîm astudio SPARKLE (Cefnogi Rhieni a Phlant trwy Brofiadau’r Cyfnod Clo), sydd wedi’i leoli yng Ngholeg y Brenin, Llundain a Phrifysgol Rhydychen, yn chwilio am gyfranogwyr o’r Deyrnas Unedig sy’n rhieni / ofalwyr i brofi’r ap parent positive newydd a ddyluniwyd yn arbennig ganddyn nhw ar sail gwyddoniaeth, gyda’r nod o ddarparu cyngor rhianta ac adnoddau amlgyfrwng a ddatblygwyd gydag arbenigwyr a rhieni enwog i gefnogi rhieni a phlant y Deyrnas Unedig yn ystod y cyfnod pontio allan o bandemig Covid-19.

Nod yr ap Parent positive yw gwella ymddygiad a hyder plant a chael effaith gadarnhaol ar les rhieni. Bydd yr ap hefyd yn darparu mynediad i sesiynau ar-lein rheolaidd gydag arbenigwyr rhianta a chyfle i ymuno â fforwm ar-lein i gwrdd â rhieni / gofalwyr ar draws y Deyrnas Unedig a rhannu cyngor ac awgrymiadau magu plant

Beth fydd angen i mi ei wneud?

Yn gyntaf, cwblhewch arolwg prifysgol Rhydychen. Bydd hanner y rhieni / gofalwyr yn cael mynediad i’r ap parent positive ar unwaith, a hanner ar ôl tua dau fis. Bydd pob rhiant / gofalwr yn llenwi holiaduron ar-lein amdanynt eu hunain a’u plentyn unwaith y mis. Bydd yr holl gyfranogwyr yn cael mynediad i’r ap am ddim a 2 daleb e-siopa gwerth £5 i ddiolch am gymryd rhan.

Pwy sy’n gymwys i gymryd rhan?

Rhieni / gofalwyr plant 4-10 oed yn y Deyrnas Unedig, a rhieni / gofalwyr yn y Deyrnas Unedig sydd â mynediad at ffôn clyfar gyda system weithredu OS 8-9 neu uwch ar gyfer android, neu IOS 12-13 neu uwch ar gyfer Apple.

Rhagor o wybodaeth am yr astudiaeth

Ar beth rydyn ni’n canolbwyntio?

Lansiwyd treial astudiaeth SPARKLE ym mis Rhagfyr 2020 yng Ngholeg y Brenin, Llundain. Arweinir y treial gan yr Athro Edmund Sonuga-Barke a Dr Kasia Kostyrka-Allchorne o’r Grŵp Ymchwil Seicopatholeg Arbrofol a Niwroddatblygiad (ExPAND) yn yr Adran Seiciatreg Plant a Phobl Ifanc yn y Sefydliad Seiciatreg, Seicoleg a Niwrowyddoniaeth.

Cawsom ein cymell i lansio’r astudiaeth gan ganfyddiadau Co-SPACE: Prifysgol Rhydychen: Astudiaeth Cefnogi Rhieni, y Glasoed a Phlant yn ystod Cyfnodau o Epidemig – astudiaeth garfan a ariannwyd gan UKRI sy’n olrhain newidiadau yn iechyd meddwl teuluoedd o 2020 ymlaen. Canfu’r astudiaeth fod hyd at 70% o rieni wedi nodi eu bod eisiau cefnogaeth ychwanegol i fynd i’r afael â phroblemau ymddygiad yn eu plant a’u bod wedi profi cynnydd yn y straen cysylltiedig â theuluoedd mewn ymateb i wahanol gyfnodau clo lleol a chenedlaethol trwy gydol pandemig COVID-19. Roedd hyn o ganlyniad i gyfuniad o fynediad llai at ofal plant, pryderon yn ymwneud ag arian a iechyd a chyfnodau estynedig o fod o dan gyfyngiadau ac wedi’u hynysu’n gymdeithasol, sydd i gyd wedi rhoi pwysau mawr ar lawer o deuluoedd yn y Deyrnas Unedig

Beth yw ein nodau a pha fethodoleg rydym ni’n ei defnyddio?

Mae SPARKLE yn dreial defnydd cyflym rheoli ar hap sy’n gwerthuso a all ymyrraeth rhianta iechyd cyhoeddus digidol helpu rhieni i reoli problemau ymddygiad eu plant, fel yr effeithir arnynt gan bandemig a chyfnodau clo COVID-19 yn y Deyrnas Unedig.

Ein nod yw gwerthuso a all effeithiau negyddol y cyfnod clo gael eu gwyrdroi trwy ddarparu cyngor rhianta’n ddigidol, gan ddefnyddio ap ffôn symudol a luniwyd yn arbennig, Parent Positive. Bydd ap Parent Positive yn darparu cyngor i rieni trwy animeiddiadau, ac yn cyflwyno negeseuon a ddewiswyd yn ofalus gan rieni ac arbenigwyr yn y maes. Bydd y negeseuon yn cael eu hategu ag adnoddau rhianta ymarferol a chyfle i rwydweithio â rhieni eraill i gael cefnogaeth cymheiriaid. Mae’r animeiddiadau, a ddyfeisiwyd yn wreiddiol gan yr Athro Sonuga-Barke a thîm Rhianta dan Bwysau Coleg y Brenin Llundain (POP-UP), yn ysgafn, yn ddoniol ac yn anfeirniadol ac yn cael eu cyflwyno gan wyth o enwogion uchel eu proffil sydd hefyd yn rhieni. Mae’r wyth neges yn ymwneud â’r canlynol:

  • aros yn bositif ac yn llawn cymhelliant (Olivia Colman)
  • sicrhau bod pawb yn gwybod beth sy’n ddisgwyliedig ganddyn nhw (Sharon Horgan)
  • meithrin hunanhyder ac ymddiriedaeth eich plentyn (Danny Dyer)
  • sicrhau bod eich plentyn yn dilyn cyfarwyddiadau (Rob Brydon)
  • hyrwyddo gwell ymddygiad (Jessica Ennis-Hill)
  • cyfyngu ar wrthdaro (Holly Willoughby)
  • peidio â chynhyrfu pan fydd eich plant yn camymddwyn (Romesh Ranganathan), a
  • defnyddio sancsiynau’n ofalus (Shappi Khorsandi).

Bydd cam cychwynnol astudiaeth SPARKLE yn cynnwys 616 o rieni Co-SPACE, y bydd hanner ohonynt yn cael mynediad i’r ap Parent Positive a’r hanner arall ddim.  Os bydd canlyniadau’r treial yn gadarnhaol, bydd yr ap yn cael ei ledaenu’n genedlaethol trwy ein cydweithrediad â Public Health England, Adran Addysg y Deyrnas Unedig a llawer o bartneriaid cyfryngau masnachol eraill.

Pwy yw ein partneriaid allweddol?

Mae ein hastudiaeth yn gweithio ar y cyd â Grŵp Ymchwil Ymyriadau Seicolegol Rhydychen ar gyfer Plant a’r Glasoed (TOPIC), Adran Seicoleg Arbrofol, Is-adran Gwyddorau Meddygol Prifysgol Rhydychen yn ogystal â’r Ganolfan Cefnogi Plant a Rhieni, a ariannir gan Sefydliad Elusennol Guy’s a St. Thomas. Mae’n cael ei harwain gan Dr Crispin Day, ac yn cael ei hariannu gan UKRI-ESRC. Cyflwynir yr astudiaeth ochr yn ochr â chydweithwyr ym Mhrifysgol Rhydychen sy’n gyfrifol am astudiaeth ‘Co-SPACE: Cefnogi Rhieni, y Glasoed a Phlant yn ystod Cyfnodau o Epidemig – astudiaeth garfan a ariannwyd gan UKRI sy’n olrhain newidiadau yn iechyd meddwl teuluoedd o 2020 ymlaen.

Darllenwch y papur crynhoi:

Rhagor o wybodaeth am yr astudiaeth. Animeiddiad Ap Parent Positive.

Yr hyn rydym wedi’i ddysgu o gysylltu pobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal â busnes

Mae Leicestershire Cares yn creu cyfleoedd sy’n galluogi’r sector busnes i ddeall anghenion cymunedol, cyfrannu at dwf cymunedau cynhwysol a diogel, a chefnogi ac ysbrydoli plant a phobl ifanc wrth iddynt drosglwyddo i’r gweithle.

Arweiniodd yr ethos hwn at ein prosiect Lleisiau a ariennir gan Esmee Fairbairn i greu Addewid i Ofalu: Addewid i fusnesau lleol roi mynediad i bobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal i’r cymorth a’r cyfleoedd sydd eu hangen arnynt i symud ymlaen mewn addysg, cyflogaeth a’u bywydau ehangach.

Mae’r Addewid i Ofalu yn adlewyrchu meithrin perthnasoedd rhwng pobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal a busnesau lleol, pwysigrwydd rhannu a throsglwyddo gwybodaeth, y profiadau byw rhwng y ddau, a’r pŵer i gydweithio i gynhyrchu rhaglenni ar y cyd sydd o fudd i fusnesau a phobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal.

Yr hyn rydym wedi’i ddysgu:

Mynd at gyflogwyr i’w hannog i recriwtio person ifanc â phrofiad o fod mewn gofal

Mae bach a lleol yn dda

Ystyriwch gwmnïau llai yn yr ardaloedd lle mae gan y person ifanc ddiddordeb mewn gweithio i greu cyfleoedd. Mae cyfathrebu wyneb yn wyneb yn creu gwell cysylltiadau. Rhoi cymorth i’r person ifanc lunio CV a llythyr eglurhaol i adlewyrchu rôl y swydd a’i awydd i weithio yn y maes hwn.

Cwmnïau mawr a’u Cyfrifoldeb Corfforaethol Cymdeithasol (CCC): cysylltu â Nodau Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig a’r defnyddiwr moesegol

Ewch at gyflogwyr mwy i drafod eu targedau CCC a sut y gallent ddenu unigolion amrywiol wrth wella agwedd pobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal. Mae cyflogi a chefnogi person ifanc â phrofiad o fod mewn gofal yn cyd-fynd â Nodau Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig fel gweithred cynaliadwyedd.

  • Ystyriwch yr heriau y gall pobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal eu hwynebu wrth dynnu sylw at wydnwch
  • Mae gweithio mewn partneriaeth yn hyrwyddo cyflawniadau yn eu cymuned yn ogystal â chanlyniadau cyfrifoldeb cymdeithasol
  • Trafodwch yr ardoll brentisiaeth a’r fwrsariaeth brentisiaeth ychwanegol o £1000 i gyflogwr wrth recriwtio ymadäwr gofal i brentisiaeth
  • Efallai bod gan bobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal ddiffyg profiad nac addysg; dylid gwneud iawn am hyn trwy gynnig sifftiau treialu i’r cyflogwr lle gallant arddangos sgiliau eraill.
  • Dathlwch newyddion cadarnhaol a llwyddiannau ac anfon astudiaethau achos ymlaen at gyflogwyr.
  • Bydd cwmnïau lleol sy’n cofrestru i gefnogi pobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal yn derbyn bathodyn digidol ar eu gwefan ac yn derbyn cymorth a hyfforddiant. Mae cyfleoedd ar gael i gynnig ffug gyfweliadau, profiadau gwaith, teithiau gwaith, mentora a mwy i bobl ifanc.

Pa gymorth y gallech chi ei gynnig i gyflogwr?

  • Cymorth i baratoi’r person ifanc ar gyfer cyflogaeth trwy ffug gyfweliadau, bodloni disgwyliadau’r cyflogwr (y dylid eu teilwra i’r cwmni hwnnw), a pharatoadau ar gyfer dogfennaeth adnabod, cyfrif banc, cyfle i gael dillad addas, cymorth gyda theithio, a hyfforddiant yn y sector lle bo angen. .
  • Cymorth i ymgeiswyr cyn sgrinio lle cynigir nifer mawr o gyfleoedd.
  • Cymorth ar gyfer hyfforddiant ynghylch y diffiniad o beth yw person ifanc â phrofiad o fod mewn gofal a pha ddarpariaeth y gallai fod ei hangen.
  • Cynnig pwynt cyswllt i gyflogwyr fel bod y person ifanc yn cael ei gefnogi yn ystod ei 6-12 mis cyntaf.
  • Cynnal digwyddiadau rhwydweithio a diwrnodau hyfforddi i fusnesau gefnogi eu gweithwyr â phrofiad o fod mewn gofal.
  • Darparu cefnogaeth gyfathrebu trwy gylchlythyrau, gwefannau a chyfryngau cymdeithasol.

Pa gymorth sydd ei angen ar y person ifanc â phrofiad o fod mewn gofal?

  • Rhoi cyngor wedi’i deilwra ar gyfer proses ymgeisio, y sgiliau ategol a’r hyder sy’n ofynnol i wneud cais a dechrau gweithio.
  • Cymorth i gwblhau ceisiadau oherwydd tlodi digidol. Gallai hyn olygu gofyn i’r cyflogwr hepgor prosesau oherwydd yr amgylchiadau eithriadol ynglŷn â Covid-19.
  • Tynnu sylw at ddisgwyliadau gwaith cyflogwyr gan gynnwys cadw amser, sut i gyflwyno eu hunain, teithio i’r gwaith, wynebu anawsterau, cyfnodau prawf, ac a oes angen llythyr datgelu arnynt a sut i gwblhau hyn.
  • Cymorth ar y cam cyfweld gyda ffug gyfweliadau; deall diwylliant y cwmni.
  • Cymorth rhianta corfforaethol: anfon negeseuon testun pob lwc a galwad ffôn “amser i godi” ar fore cyfweliadau neu ddechrau gweithio.
  • Dechrau cymorth gwaith: cytuno ar gynllun cymorth mewn gwaith parhaus i sicrhau y gall y person ifanc drafod unrhyw bryderon neu faterion yn y gwaith â chi.
  • Cysylltu â’r cyflogwr lle bo angen i ddatrys unrhyw broblemau neu bryderon.
  • Cyflwyno amrywiaeth o yrfaoedd, diwydiannau a chyfleoedd i gychwyn eich busnes eich hun. Rydym yn cynnal teithiau gwaith gydag ystod o gwmnïau a diwydiannau fel y gall pobl ifanc gael syniad o’r amgylchedd gwaith, yn ogystal â Speedy Speakers, lle mae siaradwyr yn cyflwyno eu diwydiant/gyrfa mewn sesiynau hygyrch.
  • Lleoli mentor busnes sydd â phrofiadau gwaith tebyg a all gefnogi person ifanc.
  • Rydym yn cynnig gwaith eirioli a chyfranogi i bobl ifanc pan nad ydyn nhw yn y gwaith.

Cysylltu pobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal â busnesau lleol

Ein gwaith gyda phobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal

I gael mwy o wybodaeth am ein gwaith gyda phobl ifanc â phrofiad o fod mewn gofal, cysylltwch â Jacob Brown. Ymddangosodd yr erthygl hon yn wreiddiol yn Leicestershire Cares.

Sut y gallwn ni helpu plant a’u teuluoedd trwy gyfleusterau ar y we?

Er bod llai o gyfyngiadau ledled Cymru bellach, mae’n amlwg bod Covid-19 wedi trawsffurfio sawl peth yn ein bywydau. Mae’n bwysig cloriannu’r newidiadau ynghylch sut mae ymarferwyr wedi ymgysylltu â phobl ifanc a’u teuluoedd yn ystod y cyfnod ac a fyddai’n well cadw rhai o’r newidiadau hynny ar ôl y pandemig.

I ddeall rhagor am y ffordd yr ymatebodd y sector i’r pandemig yng Nghymru, daeth yr NSPCC â chynrychiolwyr gofal cymdeithasol, iechyd, addysg, gwaith ieuenctid, heddluoedd a’r trydydd sector ynghyd ar 5ed Mehefin 2021 i gnoi cil ar arferion gorau asesu a rheoli risgiau diogelu yn ddigidol yn ystod COVID-19. Wedyn, llunion ni gynghorion a chanllawiau ar ffyrdd o leddfu anawsterau a manteisio i’r eithaf ar gyfleoedd ynghylch helpu plant trwy dechnoleg ddigidol.

Dangosodd ein gwaith yn eglur y gall fod buddion trwy ddefnyddio technolegau digidol i ymgysylltu â theuluoedd.

Buddion a allai ddeillio o dechnoleg ddigidol 

  • Gall sgyrsiau, sesiynau therapiwtig a chyfarfodydd trwy ffôn neu fideo deimlo’n llai bygythiol a dwys na chyfarfodydd wyneb yn wyneb mewn swyddfa neu ymweliadau â chartref rhywun.
  • Mewn rhai achosion, mae gweithio rhithwir wedi hwyluso rhyngweithio mwy chwareus â phlant.
  • Gall fod yn haws i rieni a chynhalwyr ymuno â chynadleddau amddiffyn plant ar y we, hefyd.

Rhaid manteisio ar y cyfle i hybu’r buddion hyn. Mae technoleg ddigidol yn agor drysau at ffyrdd newydd o ymgysylltu â rhagor o bobl mae angen cymorth a chefnogaeth arnyn nhw er y gallai fod:

Meini tramgwydd o ganlyniad i ddibynnu ar dechnoleg ddigidol

  • Mae rhai teuluoedd heb gyfleusterau ar-lein, band eang neu gysylltiadau dibynadwy â’r Rhyngrwyd.
  • Efallai bod cyfleusterau gan rai rhieni ond heb allu fforddio eu trydanu neu eu cysylltu.
  • Gall technoleg arwain at flinder dros amser.
  • Materion cyfrinachedd – gallai fod yn anodd dod o hyd i fan tawel, preifat lle na all neb arall eu clywed.
  • Gallai fod yn anodd i ymarferwyr ofalu na fydd eu teuluoedd, eu plant neu eu cydbreswylwyr yn clywed sgyrsiau cyfrinachol a phoenus.

Er na fyddai modd osgoi pob perygl neu anfantais ynghylch technoleg ddigidol, rydyn ni wedi pennu’r arferion gorau er cymorth i ymarferwyr.

Arferion da

  • Llunio cytundeb cydweithio â phlant a theuluoedd gan bennu amser a lle pob sesiwn a sut mae cadw cyfrinachedd.
  • Defnyddio amryw ffyrdd o alluogi plant a theuluoedd i fynegi eu barn. Er enghraifft, cyfuniad o alwadau fideo, ffôn a negeseuon testun. Mae hynny’n arbennig o berthnasol yng nghyd-destun ailagor ac angen gwasanaeth cyfun.
  • Gall ymarferwyr drafod pwysigrwydd cyfrinachedd ar ddechrau sesiynau, gan wneud hynny mewn ffordd ac iaith dringar.
  • Gallan nhw ddefnyddio’r asesiadau diweddaraf o risgiau i drin a thrafod unrhyw faterion ynghylch technoleg ddigidol.
  • Dylai sefydliadau ystyried rhoi clustffonau i ymarferwyr a pharatoi canllawiau am yr arferion gorau i’r rhai sy’n gweithio gartref.

Yn ogystal â grymuso ymarferwyr, daeth nifer o egwyddorion allweddol eraill i’r amlwg yn ystod ein trafodaeth. Mae cam-drin plant ar-lein yn waeth nag erioed bellach. Mae mwy a mwy o blant bach yn defnyddio’r we ac, yn ogystal â’u haddysgu ynghylch bod yn saff ar-lein, rhaid eu galluogi i dynnu sylw at unrhyw beth sydd wedi digwydd neu unrhyw sefyllfa lle nad oedden nhw’n teimlo’n ddiogel.

At hynny, mae angen canolbwyntio ar ffyrdd o helpu plant i ailddechrau chwarae ar ôl bod yn gaeth i’w cartrefi, gan gynnig amser a lle iddyn nhw wella’n deimladol yn sgîl cyfnod arbennig o anodd.

Stereoteipio ar sail rhyw: bechgyn sydd mewn perygl o gael eu hecsbloetio’n rhywiol gan blant

Sut mae stereoteipio ar sail rhyw yn methu bechgyn sydd mewn perygl o gamfanteisio’n rhywiol ar blant

Mae Lauren Hill a Clive Diaz o Brifysgol Caerdydd wedi cynnal ymchwil i weld sut gallai stereoteipiau rhyw effeithio ar y cymorth a gynigir i bobl ifanc sydd mewn perygl o gamfanteisio’n rhywiol ar blant. Mae’r blog hwn yn rhoi crynodeb o’u canfyddiadau. Gellir lawrlwytho’r papur ymchwil llawn isod. 

O ganlyniad i achosion proffil uchel yn Rotherham a Rochdale yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae’r cyhoedd bellach yn fwy ymwybodol o beth yw camfanteisio’n rhywiol ar blant. Mae camfanteisio’n rhywiol ar blant hefyd wedi dod i’r amlwg fel maes allweddol sy’n cael sylw gwleidyddol a phroffesiynol, a chyhoeddwyd ei fod yn fygythiad cenedlaethol, hyd yn oed, gan lywodraeth glymblaid San Steffan yn 2015. Ond, yn hanesyddol, mae’n parhau i fod yn syniad cymharol newydd. Mae ymchwilwyr wedi canfod y gallai camfanteisio’n rhywiol ar blant aros ynghudd mewn llawer o achosion gan nad yw dioddefwyr yn adrodd am eu profiadau, efallai oherwydd stigma, teimladau o gywilydd a/neu ofn, neu oherwydd nad ydynt yn cysylltu eu profiad â chamfanteisio ac felly ddim yn sylweddoli eu bod yn ddioddefwyr (Mason-Jones a Loggie, 2019).

Er nad ydym yn gwybod faint yn union o bobl ifanc sydd mewn perygl o gamfanteisio’n rhywiol ar blant, canfu Berelowitz et al. (2013), rhwng mis Awst 2010 a mis Hydref 2011, fod 16,500 o blant a phobl ifanc yn Lloegr mewn ‘perygl uchel’ o hynny. Mae’r amcangyfrif hwn yn cyd-fynd ag ystadegau diweddarach a gyhoeddwyd gan yr Adran Addysg (2016). Yn ôl y Ganolfan Camfanteisio ar Blant a’u Hamddiffyn Ar-lein (CEOPC), mae mwyafrif y dioddefwyr y gwyddys amdanynt rhwng 14 a 15 oed ac yn wyn. At hynny, mae nifer o astudiaethau wedi canfod bod mwyafrif y dioddefwyr y gwyddys amdanynt yn ferched (CEOPC, 2013; Jay, 2014; Coy, 2016), a chanfu Hallett et al. (2019) fod merched saith gwaith yn fwy tebygol o brofi camfanteisio’n rhywiol ar blant na bechgyn. 

Er y gallai gwahaniaethau gwirioneddol fodoli rhwng y rhywiau o ran dioddefwyr camfanteisio’n rhywiol ar blant, mae’n bwysig tynnu sylw at y ffaith bod rhai grwpiau dioddefwyr (fel bechgyn a’r rhai hynny o grwpiau lleiafrifoedd ethnig) yn debygol o gael eu tangynrychioli yn y ffigurau hyn o ganlyniad i rwystrau rhag adrodd a chael at wasanaethau. Gallai gogwyddiadau, rhagfarnau a chredoau ystrydebol posibl gweithwyr proffesiynol gyfyngu ar eu gallu i adnabod camfanteisio’n rhywiol ar blant hefyd, sy’n rhywbeth a archwiliwyd gennym yn ein gwaith ymchwil.

Sut mae stereoteipio ar sail rhyw yn digwydd yn ymarferol

Mae ymarferwyr yn dibynnu ar lwybrau byr gwybyddol (fel stereoteipiau) mewn cyd-destunau proffesiynol, ac mae ymchwil yn awgrymu’n syml mai dyma sut mae pobl yn gweithio gan fod stereoteipiau’n helpu unigolion i drefnu a symleiddio eu bydoedd cymdeithasol. Yn ôl theori categoreiddio, a luniwyd gyntaf gan Allport (1954), mae’r broses o ffurfio canfyddiad o unigolion yn cynnwys eu gosod yn y categorïau cymdeithasol ehangach (fel rhywedd) y maent yn perthyn iddynt. Wrth wneud hyn, mae’r credoau ystrydebol sydd gennym am grŵp cymdeithasol penodol yn cael eu cymhwyso i holl aelodau’r grŵp (Banaji et al., 1993). 

Mae credoau ystrydebol yn cael eu datblygu trwy broses o gymdeithasoli. Mae’r broses gymdeithasoli yn dechrau o enedigaeth, ac mae’n cynnwys dod i gysylltiad â normau, ideolegau a stereoteipiau rhywedd, sy’n cael eu trosglwyddo o fewn a rhwng teuluoedd, cyfoedion, cysylltiadau cymdeithasol ehangach a diwylliant (Carter, 2014). 

A yw credoau ystrydebol yn cadw dioddefwyr camfanteisio’n rhywiol ar blant ynghudd?

Mae nifer o sylwadau a roddwyd gan y rhai a gymerodd ran yn ein hastudiaeth yn ymddangos fel petaent yn ategu gwaith ymchwil blaenorol, a ganfu fod ymarferwyr yn dangos rhagfarnau diarwybod o fewn cyd-destun proffesiynol, a bod hyn yn gallu dylanwadu ar ffactorau fel gwneud penderfyniadau ac asesu (Kirkman a Melrose, 2014; Blumenthal-Barby a Krieger, 2015).

Yn 2013, casglodd yr ymchwilwyr Berelowitz et al.  (2013) ddata ansoddol gan 74 o ymarferwyr. Canfu’r ymchwilwyr fod ymarferwyr yn aml yn methu adnabod dioddefwyr gwrywaidd camfanteisio’n rhywiol ar blant gan nad oeddent yn cydymffurfio â’u credoau ystrydebol mai ‘dim ond merched sy’n dioddef yr ymosodiadau hyn’ (Berelowitz et al., 2013, t.56). Dywedodd yr ymarferwyr a gyfwelwyd gennym eu bod yn credu y gallai stereoteipiau rhyw effeithio ar y ffordd y mae gweithwyr proffesiynol yn gweithio gyda dioddefwyr camfanteisio’n rhywiol ar blant. 

Yn benodol, awgrymodd y cyfranogwyr y gallai stereoteipiau ynghylch gwrywdod achosi i ymarferwyr ystyried bod bechgyn yn llai tebygol o fod mewn perygl camfanteisio’n rhywiol ar blant, ac felly bod arnynt angen llai o amddiffyniad a chymorth. Teimlai’r cyfranogwyr fod hyn yn gallu achosi i ymarferwyr fod yn arafach a/neu’n llai tebygol o adnabod bechgyn fel dioddefwyr camfanteisio’n rhywiol ar blant, yn ogystal â bod yn llai tebygol o ddarparu cymorth ac ymyrraeth effeithiol i ddioddefwyr gwrywaidd. Felly, mae ein canfyddiadau hefyd yn cyd-fynd â chanfyddiadau McNaughton Nicholls, Harvey, a Paskell (2014), a ganfu fod ymarferwyr yn aml yn ystyried bod bechgyn yn llai agored i gamfanteisio’n rhywiol ar blant na merched.

Er bod yr astudiaeth hon ar raddfa fach, dyma’r astudiaeth gyntaf i archwilio stereoteipiau rhyw yn benodol yng nghyd-destun camfanteisio’n rhywiol ar blant, felly mae’r prosiect ymchwil hwn wedi cyfrannu rhai canfyddiadau newydd i’r sail dystiolaeth gymharol annatblygedig yn y maes hwn. 

Sut gallwn ni fynd i’r afael â rhagfarn ddiarwybod er mwyn sicrhau arferion gwell?

Un ffordd a awgrymwyd o leihau effaith stereoteipiau rhyw ar ymarfer yw rhoi cyfle i ymarferwyr eu cydnabod a myfyrio’n feirniadol arnynt mewn amgylchedd anfygythiol ac anfeirniadol (Hannah a Carpenter-Song, 2013). Gellir dadlau y bydd hyn yn lleihau’r tebygolrwydd y bydd ymarferwyr yn amddiffyn neu’n gwadu eu rhagfarnau. Mae hyn yn bwysig, oherwydd wedi i ymarferwyr gydnabod eu rhagfarnau, gallant ddatblygu strategaethau i’w lleihau (Teal et al., 2012).

Tynnwyd sylw at bwysigrwydd myfyrio beirniadol wrth oresgyn rhagfarnau gan Munro hefyd (2011, t.90), a ddywedodd fod ‘angen her feirniadol gan eraill i helpu gweithwyr cymdeithasol sylwi ar ragfarnau o’r fath a’u cywiro’. Argymhellodd Munro (2011) mai’r ffordd orau o gyflawni myfyrio beirniadol yw trwy drafodaethau ag eraill, er enghraifft yn ystod goruchwyliaeth. 

Gellir cyflawni ymwybyddiaeth uwch o stereoteipiau rhyw hefyd trwy hyfforddiant rhagfarn ddiarwybod, sy’n ceisio cynyddu ymwybyddiaeth ymarferwyr o’u rhagfarnau diarwybod ac addysgu strategaethau lleihau rhagfarn. Er nad oes llawer o ymchwil sy’n archwilio effeithiolrwydd hyfforddiant rhagfarn ddiarwybod mewn lleoliadau gofal cymdeithasol, gwelwyd ei fod yn weddol effeithiol mewn cyd-destunau proffesiynol eraill (Atewologun et al., 2018). 

Gobeithiwn, trwy weithredu arferion o’r fath yn fwy parod, y gallwn ddechrau goresgyn y gwahaniaethu ar sail rhywedd yn y maes ymarfer hwn er mwyn sicrhau bod dioddefwyr gwrywaidd camfanteisio’n rhywiol ar blant a allai fod ynghudd yn cael eu hadnabod a’u cynorthwyo, fel bod pob dioddefwr yn gallu cael ei ddiogelu’n ddigonol.

Dadlwythwch yr adroddiad:

Cyfeiriadau

Allport, G. (1954). The nature of prejudice. London: Addison-Wesley Publishing Company.
Atewologun, D., Cornish, T. and Tresh, F. (2018). Unconscious bias training: An assessment of the evidence for effectiveness. Manchester: Equality and Human Rights Commission. 
Banaji, M., Hardin, C. and Rothman, A. (1993). Implicit stereotyping in person 
judgment. Journal of Personality and Social Psychology, 65(2), pp.272-281.
Berelowitz, S., Clifton, J., Firimin, C., Gulyurtlu, S. and Edwards, G. (2013). If only someone had listened: Office of the Children’s Commissioner’s inquiry into child sexual exploitation in gangs and groups. London: Office of the Children’s Commissioner.
Blumenthal-Barby, J. S. and Krieger, H. (2015). Cognitive biases and heuristics in medical decision making: A critical review using a systematic search strategy. Medical Decision Making, 35(4), pp.539-557.
Carter, M. (2014). Gender socialization and identity theory. Social Sciences, 3(2), pp.242-263.
Child Exploitation and Online Protection Centre. (2013). Threat assessment of child sexual exploitation and abuse. London: Child Exploitation and Online Protection Centre.
Child Exploitation and Online Protection Centre. (2013). Threat assessment of child sexual exploitation and abuse. London: Child Exploitation and Online Protection Centre.
Coy, M. (2016). Joining the dots on sexual exploitation of children and women: A way forward for UK policy responses. Critical Social Policy, 36(4), pp.572-591.
Department for Education. (2016). Characteristics of children in need: 2015 to 2016. London: Department for Education.
Hallett, S., Verbruggen, J., Buckley, K. and Robinson, A. (2019). ‘Keeping safe?’: An analysis of the outcomes of work with sexually exploited young people in Wales. Cardiff: Cardiff University.
Hannah, S. and Carpenter-Song, E. (2013). Patrolling your blind spots: Introspection and public catharsis in a medical school faculty development course to reduce unconscious bias in medicine. Culture, Medicine, and Psychiatry, 37(2), pp.314-339.
Jay, A. (2014). Independent inquiry into child sexual exploitation in Rotherham: 1997– 2013. Rotherham: Rotherham Metropolitan Borough Council.
Kirkman, E. and Melrose, K. (2014). Clinical judgement and decision-making in children’s social work: An analysis of the ‘front door’ system. London: Department for Education.
Mason-Jones, A.J. and Loggie, J. (2019). Child sexual exploitation. An analysis of serious case reviews in England: Poor communication, incorrect assumptions and adolescent neglect. Journal of Public Health, pp.1-7. 
McNaughton Nicholls, C., Harvey, S. and Paskell, C. (2014). Gendered perceptions: What professionals say about the sexual exploitation of boys and young men in the UK. Ilford: Barnardo’s.
Munro, E. (2011). The Munro review of child protection: Final report. London: Department for Education. 

Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch

Mae mamau newydd wedi bod yn rhannu eu profiadau o fagu plant yn ystod y pandemig fel rhan o ymgyrch newydd sy’n datblygu’r ymennydd o’r enw Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch, a gaiff ei lansio yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg er mwyn helpu rhieni i gefnogi datblygiad eu babi.  Yma, mae Emma Motherwell o’r NSPCC yn esbonio’r wyddoniaeth y tu ôl i’r ymgyrch.

Dros y 14 mis diwethaf mae rhieni wedi wynebu llawer iawn o darfu ar grwpiau babanod, chwarae meddal a mynediad i feysydd chwarae. Mae llawer o’r rhieni rydym wedi siarad â nhw wedi bod yn ystyried yr effaith hirdymor y bydd hyn wedi’i chael ar eu babi, yn ogystal â’r ffaith eu bod wedi rhyngweithio llai â theulu a ffrindiau.

Emma Motherwell
Emma Motherwell

“Mae’n wych cael babi ac mae’n llawer o hwyl, ond mae’n waith caled iawn. Dydyn ni ddim wedi cael swigen gefnogaeth – dim ond fi a fy ngŵr. Dydy Shepherd ddim hyd yn oed wedi cwrdd â neb o fy nheulu eto, felly mae hynny wedi bod yn anodd. Rwy’n credu bod pethau fel methu â chael boreau coffi neu ddosbarthiadau babanod wedi bod yn anodd iawn.” – Mae Helen o Fro Morgannwg yn fam i Shepherd, sy’n 19 wythnos oed.

Yn yr NSPCC, mae ein hymchwil yn dangos cynifer o rieni a darpar rieni nad ydynt yn ymwybodol y gall y rhyngweithio â’u babi newydd ar adegau fel chwarae, canu neu amser stori gyfrannu at ddatblygu’r ymennydd. O adeg genedigaeth, bob tro y bydd rhieni’n siarad, yn canu ac yn chwarae gyda’u babi, nid yn unig y byddant yn bondio – byddant yn helpu i ddatblygu ymennydd eu babi hefyd.

Er mwyn helpu i roi tawelwch meddwl i rieni a magu eu hyder, ar adeg pan fo’r pandemig wedi rhoi pwysau ychwanegol ar deuluoedd, mae elusen NSPCC Cymru yn lansio ei hymgyrch Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch mewn partneriaeth â Chyngor Caerdydd, Cyngor Bro Morgannwg, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro, a Mudiad Meithrin.

Mae’r ymgyrch, sy’n datblygu ymennydd babanod, yn tynnu sylw rhieni at y ffyrdd y gall rhyngweithio â’u babi newydd yn ystod gweithgareddau beunyddiol ei helpu i ddatblygu. Caiff rhieni eu hannog i edrych ar yr hyn y mae eu babi’n canolbwyntio arno a‘r ffordd y mae’n ymateb, dweud beth mae’n ei wneud a chopïo’r synau y mae eu babi yn eu gwneud, canu eu hoff gân neu chwarae gemau syml a gweld beth mae eu babi yn ei fwynhau.

Helen from the Vale of Glamorgan trialling Look Say Sing Play
Helen & Shepherd

Fel y mae gwyddoniaeth datblygiad cynnar yr ymennydd yn ei ddweud wrthym, mae ymennydd plentyn yn gwneud miliwn o gysylltiadau niwral bob eiliad ac mae’r rhyngweithio rhwng y babanod a’u rhieni a anogir drwy Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch yn helpu i ddatblygu blociau adeiladu datblygiad cynnar yr ymennydd. Mae’r profiadau cadarnhaol a chefnogol hyn gyda rhieni a gofalwyr yn helpu plant i ddysgu sut i reoli eu hemosiynau, ymdopi â straen a dysgu sgiliau newydd sy’n sylfaen ar gyfer bywyd fel oedolyn.

Mae teuluoedd wedi bod yn treialu awgrymiadau a gweithgareddau’r ymgyrch ac maent wedi nodi newid yn natblygiad eu babi a’u hyder eu hunain fel rhieni.

“I mi, roedd rhai gweithgareddau nad oeddem ni erioed wedi’u gwneud o’r blaen – roedd rhai roeddem ni wedi’u gwneud mewn dosbarthiadau canu ac iaith arwyddion, ac mae yna rai y byddwch chi’n eu gwneud yn naturiol. Roedd yn cadarnhau eich bod yn gwneud y peth iawn ac yn egluro pa iaith i’w defnyddio gyda’ch babi, gan weld beth yw ei ymateb hefyd, sy’n ddiddorol iawn. Rydym ni’n ymgorffori’r gweithgareddau yn ein trefn ddyddiol, felly byddwn ni’n gwneud y gweithgaredd sy’n ymwneud ag emosiynau gwahanol pan fydd yn y bath os bydd yn mynd ychydig yn ofidus.  Rydym ni wedi bod yn gwneud y gweithgareddau ers ychydig wythnosau ac mae’n ddiddorol gweld cymaint o gynnydd roedd wedi’i wneud hefyd, gyda sgiliau fel gafael a chyswllt llygad.” – Mae Rebecca o Gaerffili yn fam i Owen, sy’n chwe mis oed.

“Roedd y wyddoniaeth sy’n egluro sut y bydd pob gweithgaredd yn helpu datblygiad ei ymennydd neu ei ddatblygiad personol yn galonogol iawn, ac yn bendant roedd wedi rhoi mwy o hyder i mi wrth chwarae gydag ef. Byddwn i’n ei argymell, yn bendant. Rwy’n credu bod llawer o bethau’n ymddangos yn bwysig ac yn frawychus ac yn newydd i rieni newydd, ond mae’n galonogol bod hyn i gyd yn syml iawn a bod dim byd yn gymhleth – does dim rhaid i chi allu canu’n dda na dim byd o’r fath.

Un o’r pethau y gwnaethom ni eu dysgu oedd cân lle mae’n rhaid i chi wenu ar y babi, wedyn gwneud wyneb trist, wedyn wyneb cysglyd, ac wedyn rhywbeth swnllyd. O wybod bod hynny wir yn datblygu ei sgiliau personol ac yn gwella ei ddeallusrwydd emosiynol, mae hynny wir wedi aros yn fy nghof. Rwyf wrth fy modd yn dysgu’r math hwnnw o beth, a pho fwyaf rwy’n ei wybod am hynny, y mwyaf rwy’n ei fwynhau”  – Helen

Yn ddiweddar, gwnaethom rannu ymgyrch Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch â dwsinau o ymarferwyr blynyddoedd cynnar ac ymwelwyr iechyd ledled Caerdydd a’r Fro, ac mae’r ymateb wedi bod yn wych hyd yma. Gobeithio y bydd ein hymgyrch Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch yn helpu rhieni i fondio â’u plant ac yn rhoi tawelwch meddwl iddynt drwy rannu’r wyddoniaeth sy’n sail iddi. Mae’r awgrymiadau i gyd yn ymwneud â’r hwyl y gallwch ei chael gyda phethau sydd wrth law yn y tŷ, yn hytrach na chreu cost ychwanegol neu ychwanegu at y rhestr o bethau y mae’n rhaid i rieni eu gwneud eisoes.

“Mae ymgyrch Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch yn ddull mor syml, ac mae’r rhieni rwyf wedi gweithio gyda nhw wir wedi ymateb yn dda iddi. Mae’n wych siarad â nhw am weithgareddau y gallant eu gwneud yn hawdd, heb fod angen teganau drud, a’u helpu i ddeall sut mae’r holl bethau bach y maent yn eu gwneud yn datblygu ymennydd eu babi. Rwy’n edrych ymlaen at ddefnyddio’r dull hwn gyda mwy o deuluoedd a byddwn yn ei argymell yn gryf i bobl eraill.” – Kathryn James, ymwelydd iechyd sy’n gweithio yng Nghaerdydd

“Mae’r dull yn wych, am ei fod mor hawdd i bob teulu ei ddilyn, waeth beth fo’r gyllideb. Cafwyd ymateb da iawn gan deuluoedd yn rhithwir ac yn ystod ymweliadau cartref. Gyda’r ymweliad cartref a gynhaliais, roedd y fam wedi’i synnu’n fawr gan fod ei bachgen bach fel arfer yn gwibio o un gweithgaredd i’r llall, ac roedd hi wir yn synnu at ba mor hir yr eisteddodd yn gwneud y gweithgaredd hwnnw ac yn ymddiddori ynddo. Un o’r manteision yw pa mor syml ydyw. Weithiau, gall fod angen i ni fynd â bag mawr o weithgareddau amrywiol gyda ni i sesiynau, ond mae Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch yn syml ac yn effeithiol iawn.” – Abigail Atkinson, Ymarferydd Blynyddoedd Cynnar ar gyfer Dechrau’n Deg Bro Morgannwg

“Mae ymgyrch Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch yn adnodd defnyddiol iawn y gallwn ei ddefnyddio i siarad am ddatblygiad, bondio, cydberthnasau teuluol a chael hwyl. Mae’n ffordd hawdd i deuluoedd gefnogi datblygiad eu babi a chael y profiadau hyfryd hyn gyda’u plant, ac mae’n hawdd iawn ei hymgorffori yn ein rhaglen Dechrau’n Deg.

“Yn fy marn i, mae wedi bod yn fuddiol iawn ac rwy’n bendant yn mynd i barhau i’w defnyddio. Mae cymaint o ffyrdd hyfryd y gallwn hyrwyddo a chyflwyno’r ymgyrch hon i’n teuluoedd, ac rydym wedi cael ymatebion cadarnhaol iawn gan weithwyr iechyd proffesiynol a theuluoedd.” – Donna Peachey, Ymarferydd Blynyddoedd Cynnar ar gyfer Dechrau’n Deg Caerdydd

Gall y rhieni gofrestru i gael awgrymiadau Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch wythnosol dwy wefan yr NSPCC . Bydd pob un yn cynnwys awgrym difyr sy’n addas i’r oedran y gallant ei ymgorffori yn eu trefn ddyddiol yn hawdd.

Sut mae adeiladu’r ymennydd yn gweithio?

Enghreifftiau o weithgareddau Edrychwch, Dywedwch, Canwch, Chwaraewch

Adult and young child outside

Edrych i’w lygaid – treuliwch ychydig funudau yn edrych i lygaid eich plentyn. Wrth iddo edrych yn ôl, gwenwch a siaradwch ag ef neu hi.  Gwnewch yr hyn y mae’r plentyn yn ei wneud.  Os bydd yn amrantu, amrantwch chi hefyd. Os bydd yn edrych i’r chwith, edrychwch chi i’r chwith hefyd.

Y wyddoniaeth – Pan fydd eich plentyn yn edrych arnoch, a chithau’n ymateb, bydd yn creu cysylltiadau newydd yn ei ymennydd. Pan fyddwch yn edrych ar eich gilydd ac ymateb i’ch gilydd, bydd y bond rhyngoch yn tyfu’n gryfach.

Golchi gwirion – dywedwch wrth eich plentyn “Beth am i ni olchi dy ddwylo” ond dechreuwch olchi ei draed. Beth mae’n ei wneud? Yna dywedwch “O! Dy draed yw’r rhain. Ble mae dy ddwylo? ” Wrth iddo fynd yn hŷn, gadewch iddo arwain, gan ddefnyddio rhannau eraill o’r corff megis penelinoedd, arddyrnau a phigyrnau.

Father and child

Y wyddoniaeth – mae eich plentyn yn canolbwyntio er mwyn gwrando ar eich geiriau, ac yn defnyddio’r hyn y mae’n ei wybod yn barod i chwarae’r gêm wirion hon gyda chi, a fydd yn cryfhau ei gof. Mae hefyd yn ymarfer meddwl yn hyblyg am bethau sy’n groes i’w gilydd, yn ogystal â dysgu geiriau newydd a beth maent yn ei olygu mewn ffordd hwyliog.

Canu traddodiadau – rydym yn gwneud rhai pethau bob dydd. Canwch yr un caneuon ar yr adegau hynny er mwyn egluro’r hyn rydych yn ei wneud gyda’ch plentyn. Gallai gadael ystafell, gorffen bwyta, neu olchi dwylo fod yn enghreifftiau o hyn.

Y wyddoniaeth – mae plant yn dwlu ar draddodiadau. Mae canu am eich gweithgareddau beunyddiol cyffredin yn rhoi cysur trefn gyfarwydd. Mae hefyd yn helpu eich plentyn i greu cysylltiadau rhwng y profiadau hyn a geiriau newydd. Bydd wrth ei fodd yn dysgu iaith drwy eich clywed chi’n canu.

Cofiwch Edrych, Dweud, Canu, Chwarae


Canfyddiadau adroddiad astudiaeth Co-SPACE

Canfyddiadau adroddiad astudiaeth Co-SPACE: Newidiadau mewn symptomau iechyd meddwl plant rhwng Mawrth 2020 ac Ionawr 2021

Mae’r adroddiad diweddaraf o’r astudiaeth Co-SPACE yn dangos newidiadau yn iechyd meddwl plant a phobl ifanc ymhlith sampl yr astudiaeth hyd at a chan gynnwys Ionawr 2021. Yn yr adroddiad, mae’r ffocws ar y canlyniadau iechyd meddwl canlynol fel y’u mesurir gan yr Holiadur Cryfderau ac Anawsterau (SDQ). Holiadur sgrinio ymddygiad wedi’i ddilysu’n dda yw hwn. Mae ar gael mewn sawl fersiwn sy’n caniatáu i rieni / gofalwyr adrodd (canolbwynt yr adroddiad hwn) a hefyd gall pobl ifanc adrodd amdanynt eu hunain.

Prif ganfyddiadau

Yn seiliedig ar adroddiadau rhieni/gofalwyr yn sampl Co-SPACE: 

Mae anawsterau aflonydd/talu sylw, ymddygiadol ac emosiynol wedi cynyddu eto ers cyflwyno’r cyfnod clo cenedlaethol diweddaraf ym mis Ionawr. Roedd hyn yn arbennig o wir mewn plant oed ysgol gynradd (4-10 oed).

This image has an empty alt attribute; its file name is Picture1.png

Mae plant ag SEN/niwroamrywiaeth (ND) a’r rheini o aelwydydd incwm isel neu oedolion sengl wedi parhau i ddangos symptomau iechyd meddwl uwch trwy’r pandemig, gyda lefelau uwch o anawsterau aflonydd/talu sylw, ymddygiadol ac emosiynol. Roedd peidio â chael brawd neu chwaer yn gysylltiedig â lefelau uwch o anawsterau aflonydd/talu sylw trwy gydol y pandemig (ond nid oedd yn gysylltiedig â gwahaniaethau mewn symptomau ymddygiad neu emosiynol).

This image has an empty alt attribute; its file name is Picture1-1-1024x557.png

Ewch i wefan Co-SPACE i gael mwy o wybodaeth am yr astudiaeth.