Gyrfaoedd addysgol plant sydd â phrofiad o ofal y tu allan i’r cartref – Beth ellir ei ddysgu o astudiaethau o’u llwybrau addysgol?

Mae’n hysbys bod plant â phrofiad gofal y tu allan i’r cartref (OHC) yn perfformio’n wael yn yr ysgol ac yn y system addysg. Fodd bynnag, rydym yn gwybod llai am eu gyrfaoedd addysgol dros amser, a sut mae eu llwybrau addysgol yn cymharu â’u cyfoedion o’r un oed.

Ar ôl dilyn tua 12 000 o blant a anwyd yn Stockholm am gyfnod o tua 50 mlynedd, sylweddolwyd bod bron i 8% ohonynt wedi’u rhoi mewn gofal OHC ar ryw adeg cyn eu pen-blwydd yn 13 oed.

Mae’r cyflwyniad hwn yn disgrifio cyfres o astudiaethau o yrfaoedd addysgol plant sydd â phrofiad o OHC dros gwrs bywyd. Yn benodol, mae’n canolbwyntio ar ba oblygiadau y gallai canlyniadau’r astudiaethau hyn eu cael i’r system addysg a lles plant sy’n gyfrifol am anghenion addysgol plant OHC heddiw.

Cyflwynir gan

Dr Hilma Forsman
Adran Gwaith Cymdeithasol
Prifysgol Stockholm

Buddion dwyffordd – Posibiliadau pobl anabl yn rôl cynhalwyr maeth

Mae prinder mawr cynhalwyr maeth yn Lloegr ac mae Prifysgol Caerwrangon wedi cynnal ymchwil i ddysgu pam nad yw pobl anabl yn cael eu dewis ar gyfer rôl cynhalwyr maeth. 

Bydd y gweminar yn cyflwyno canfyddiadau’r ymchwil gan gynnwys fideo fer sy’n disgrifio prif faterion moesegol ac ymarferol pwnc nad yw’n denu llawer o sylw ym maes cyfleoedd cyfartal. 

Cynhaliodd y brifysgol yr ymchwil ar y cyd â rhwydwaith gwasanaethau i bobl anabl o’r enw Shaping Our Lives a Rhaglen Gydweithredol Gofal Maeth, gan astudio pedwar gwasanaeth maeth yn y sectorau statudol, preifat ac elusennol. Cynhyrchwyd y prosiect ar y cyd yn ôl dull ‘Ymchwil ar Waith’, gan newid polisïau ac arferion pan ddaeth materion i’r amlwg. 

Fe roes un asiantaeth y gorau i’r prosiect ar ôl i’w rheolwyr newydd ddweud na fydden nhw o blaid parhau. Aeth y prosiect rhagddo rhwng 2018 a 2020 o dan nawdd DRILL (Disabled Research into Independent Living and Learning) a Chronfa Fawr y Lotri Wladol. 

Gwelwyd bod sawl peth yn rhwystro pobl anabl rhag bod yn gynhalwyr maeth, er gwaetha’r ffaith bod gan lawer ohonyn nhw eu plant eu hunain ac amrywiaeth helaeth o fedrau perthnasol. Ymhlith y meini tramgwydd hynny mae rhagfarn proffesiynolion, diffyg eglurder am iechyd, prinder pobl i’w hefelychu ac ansicrwydd am hawl i fynnu budd-daliadau. 

Roedd yn anodd ennyn diddordeb asiantaethau maethu a mudiadau pobl anabl mewn prosiect y gallen ni ei weld yn un lle y byddai pawb ar ei ennill – bydd pobl anabl yn cael dod o hyd i waith, bydd rhagor o drefniadau cartrefu ar gael i blant mae angen gofal arnyn nhw a bydd anawsterau denu cynhalwyr maeth yn llai o dipyn. 

Cyflawnodd tîm yr ymchwil gynnydd ar draws y pedwar safle arbrofol a thrwy rhagor o sylw yn y cyfryngau, gan lwyddo i gyfweld 12 cynhaliwr maeth anabl sy’n dangos bod pobl o’r fath yn gallu llwyddo yn y rôl. Meddai Alison: 

“… a minnau’n gynhaliwr maeth anabl, fyddwn i byth wedi disgwyl cael cyfle i ofalu am blentyn ac arno anghenion cymhleth. Roeddwn i’n disgwyl y byddai rhaid aros am sbel ac mai dim ond achosion hawdd fyddai ar gynnig ond dyw’r asiantaeth ddim wedi gwneud hynny a phob clod iddi.” 

Meddai Jon: 

“Mae dau o blant yn byw gyda fi ers bod yn fach iawn a dydyn nhw ddim yn gweld pobl anabl yn anarferol. Dyna fantais cynhwysiant – cydraddoldeb naturiol.” 

Mae gobaith y bydd gweminarau megis menter ExChange yn helpu i ledaenu canfyddiadau’r prosiect ar draws y deyrnas. Trwy dynnu sylw at lwyddiant pobl megis Alison a Jon, dylai fod modd annog asiantaethau maethu a phobl anabl i fanteisio ar bosibiliadau helaeth cynhalwyr anabl. Mae Prifysgol Caerwrangon yn chwilio am arian i barhau â’r prosiect – mae corff maethu gwladol, CoramBAAF, wedi gofyn iddi lunio llawlyfr am gynhalwyr maeth anabl ac mae’n bwriadu cynnig hyfforddiant i asiantaethau maethu yn y maes hwn sydd heb ddenu llawer o sylw hyd yma. 

Y Dr Peter Unwin, Prifysgol Caerwrangon, Becki Meakin, Shaping Our Lives

Gweithwyr Cymdeithasol mewn Ysbytai

Mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn aml yn lleoli timau o weithwyr cymdeithasol mewn ysbytai i gynllunio rhyddhau pobl hŷn a fydd angen gofal a chefnogaeth barhaus er mwyn gadael yr ysbyty.

Mae’r gweminar hwn yn cyflwyno canfyddiadau astudiaeth ethnograffig o dîm o’r fath. Mae’n nodi sut mae natur fiwrocrataidd y tasgau arferol y mae gweithwyr cymdeithasol ysbytai yn eu cyflawni, y pwysau gan reolwyr ysbytai ac uwch reolwyr awdurdodau lleol i ryddhau cleifion yn gyflym, a cheisio cael lle i weithio ochr yn ochr â hierarchaeth gweithwyr proffesiynol ysbytai, yn creu amgylchedd heriol ar gyfer ymarfer gwaith cymdeithasol.

Er gwaethaf yr heriau hyn, yn ystod y gwaith maes roedd yn bosibl gweld gwerthoedd gwaith cymdeithasol allweddol hawliau dynol, cyfiawnder cymdeithasol a grymuso yn cael eu deddfu trwy arferion gweithwyr cymdeithasol, er gyda rhai cyfyngiadau. Daw’r gweminar i ben gyda dadl y gallai sgiliau ac ymrwymiad gweithwyr cymdeithasol ysbytai gael eu defnyddio mewn rôl estynedig i helpu i leihau’r nifer sy’n mynd ‘nôl i’r ysbytai a chefnogi pobl â chyflyrau iechyd tymor hir i addasu i’w hamgylchiadau a datblygu ffyrdd o amddiffyn iechyd.

Cyflwynir gan: Dr Dan Burrows, Prifysgol Caerdydd

Dadlwythwch cyflwyniad Dr Dan Burrows

Fy Mhywyd Fy Penderfyniadau

Hawl i berthynas: Mynd i’r afael â’r rhwystrau y mae pobl sydd ag anableddau dysgu’n eu hwynebu wrth ddatblygu a chynnal perthnasoedd rhywiol. 

Yn ein pedwerydd gweminar o gyfres DRILL (Ymchwil i Anabledd ynghylch Byw a Dysgu Annibynnol), rydym yn rhannu’r prosiect ymchwil hwn a arweinir gan y Tîm Datblygu Cenedlaethol ar gyfer Cynhwysiant (NTDi) ar y cyd â My Life My Choice (MLMC). Mae MLMC yn sefydliad hunan-eiriolaeth dros oedolion sydd ag anableddau dysgu, yn Swydd Rydychen.

Mae gan bobl sydd ag anableddau dysgu hawl i ddatblygu perthnasoedd rhywiol. Mae Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl sydd ag Anableddau (UNCRPD) yn datgan bod gan bobl sydd ag anableddau hawl i beidio â chael eu hanffafrio ym mhob agwedd ar briodas, teulu, bod yn rhiant a pherthnasoedd.  Y realiti yw bod oedolion sydd ag anableddau dysgu’n wynebu rhwystrau sefydliadol ac agweddol sy’n eu rhwystro rhag ymarfer a mwynhau’r hawl sylfaenol hon.

Yn 2018, gwnaeth NTDi a MLMC gyd-gynhyrchu ymchwil i’r rhwystrau y mae pobl sydd ag anawsterau dysgu’n eu hwynebu wrth ddatblygu a chynnal perthnasoedd rhywiol.  Ystyriodd yr ymchwil effaith polisïau ac arferion gwasanaethau cefnogol, i ganfod rhwystrau’n well yn ogystal ag enghreifftiau o arferion da.

Canfu’r ymchwil fod rhwystrau’n cynnwys: cyfleoedd prin i gwrdd â phartneriaid; rhwystrau gan deuluoedd a staff (bwriadol ac anfwriadol) gyda rhywioldeb yn cael ei ystyried yn ‘warthnod’ o hyd; diffyg arian a chludiant; diffyg gwybodaeth am rywioldeb a chadw’n ddiogel (a diffyg ymwybyddiaeth o adnoddau am hyn); ffrindiau a chyd-letywyr anghefnogol; ac nid ystyrir perthnasoedd rhywiol yn flaenoriaeth wrth gomisiynu gwasanaethau heblaw am ddiogelu.

Arweiniodd yr ymchwil at naw argymell allweddol i ddarparwyr addysg, gwasanaethau iechyd a gofal i gefnogi oedolion sydd ag anableddau dysgu wrth ddatblygu a chynnal perthnasoedd rhywiol.  Mae’r gweminar hwn, a gyflwynir gan NTDi a MLMC yn rhoi cipolwg rhagorol ar yr ymchwil a gyd-gynhyrchir, ei chanfyddiadau a’i hargymhellion.

Darlith Blynyddol Mabwysiadu 2021

Parchu hunaniaethau plant a perthnasau mewa mabwysiadu.

I’r mwyafrif helaeth o blant, mae mabwysiadu’n creu perthnasoedd gydol oes ac ymdeimlad o berthyn yn y teulu mabwysiadol. Ond mae mabwysiadu hefyd yn golygu gwahanu’r plentyn yn gyfreithiol o’r teulu biolegol, ac yn aml colli perthnasoedd allweddol gydag aelodau o’r teulu biolegol a rhai eraill, gan gynnwys gofalwyr maeth, sydd wedi cael rolau pwysig ym mywyd y plentyn. Gyda hyn daw colli hunaniaeth y plentyn fel aelod o gymuned ei deulu biolegol. Gall pob un o’r colledion hyn gael effaith gydol oes. Bydd y cyflwyniad hwn yn archwilio’r colledion hyn a’r ffyrdd y gallent gael eu lleddfu, gan gynnwys rôl rhieni mabwysiadol wrth ddarparu sylfaen ddiogel y gall plant archwilio eu hunaniaethau a’u perthnasoedd ohoni. 

Bydd y ddarlith yn seiliedig ar bennod mewn llyfr a ysgrifennodd yr Athro Neil yn ddiweddar.

Beek, Mary and Neil, Elsbeth (2020) Respecting children’s relationships and identities in adoption. In: The Routledge Handbook of Adoption. Routledge, Taylor & Francis Group, Abingdon and New York, pp. 76-89. ISBN 978-1-138-36250-5 

A gyflwyniad gan

Beth Neil
Athro
Prifysgol Dwyrain Anglia

Anghydraddoldebau ethnig, cymdeithasol-economaidd a chroestoriadol mewn cyfraddau ymyrraeth er budd lles plant

Mae ymwybyddiaeth gynyddol o anghydraddoldebau ethnig, cymdeithasol-economaidd ym maes gwarchod plant, yma’n benodol yn y DU, ond hefyd yn rhyngwladol. Fodd bynnag, rhagdybir yn aml bod y ddau fath o anghydraddoldeb naill ai’n cyfateb, ac mai dim ond un ymateb sydd ei angen ar eu cyfer o ran arfer a pholisi, neu’n gwbl ar wahân ac nad oes unrhyw gysylltiad rhwng yr ymatebion arfer a pholisi angenrheidiol.

Bydd y gweminar hwn yn cyflwyno canfyddiadau o ddadansoddiad troestoriadol o gyfraddau ymyrraeth cymdogaethol yn Lloegr. Mae’r rhain yn dangos bod y lefelau ymyrraeth yn amrywio’n fawr ar gyfer gwahanol boblogaethau ethnig.

A gyflwynir gan

Dr Calum Webb

Prifysgol Sheffield

Darllenwch cyflwyniad Dr Calum Webb

Mynegi Ein Barn

Dyma ein pumped gweminar yn ein cyfres DRILL (Ymchwil i Anabledd ynghylch Byw a Dysgu Annibynnol)

Cafwyd astudiaeth ddiweddar dan arweiniad Prifysgol Queen’s, Belffast mewn partneriaeth â Association for Real Change UK, Compass Advocacy Network a Praxis Care, Gogledd Iwerddon. Fe wnaethant edrych ar wahanol ddulliau i helpu pobl ag anableddau dysgu a’u sefydliadau gael cryn ddylanwad ym maes polisi a gweithdrefnol penodol ar gyfer diogelu oedolion. 

Wrth ddatblygu polisïau a gweithdrefnau diogelu, gwnaethom gydnabod ei bod yn hanfodol bod pobl anabl eu hunain yn cael dylanwad uniongyrchol ar y polisïau hyn. Ymchwiliodd y prosiect i’r hyn sy’n gweithio mewn gwahanol gyd-destunau ar draws pedair gwlad y DU, gan gynnwys nodi enghreifftiau llwyddiannus o sut mae pobl ag anableddau dysgu a Sefydliadau Pobl Anabl (DPOs) perthnasol wedi dylanwadu ar bolisi diogelu oedolion.

Mae’r canfyddiadau’n dangos bod rhai gwelliannau wedi’u gwneud ar gynnwys pobl ag anableddau dysgu mewn sgyrsiau polisi, ond bod cryn waith i’w wneud o hyd i sicrhau cynhwysiant ystyrlon. Yn benodol, yn aml nid yw ymgynghoriadau polisi yn gymwys i ganiatáu i bobl ag anableddau dysgu gael mewnbwn go iawn. Ymhlith y gwelliannau a awgrymir wrth ymgysylltu â phobl ag anableddau dysgu mae caniatáu mwy o amser ar gyfer ymatebion a’r angen am ddogfennau hawdd eu darllen o ansawdd gwell sy’n amlinellu’r hyn sydd wedi’i gynnwys yn y gyfraith neu’r polisi arfaethedig. Argymhellwyd pwysigrwydd rhannu straeon personol a phrofiad byw, ymgysylltu â’r cyfryngau, cymryd rhan mewn prosiectau ymchwil a bod yn aelodau o grwpiau technegol polisi.

Rydym wedi datblygu argymhellion a chynlluniau gweithredu ar y cyd ar y dulliau gorau o ddylanwadu ar bolisi diogelu oedolion a’i weithredu ar lefelau cenedlaethol a sefydliadol. 

Ariannwyd yr astudiaeth gan Disability Research on Independent Living & Learning (DRILL) ac fe’i harweiniwyd gan Brifysgol Queen’s, Belffast mewn partneriaeth ag Association for Real Change UK, Compass Advocacy Network a Praxis Care (Gogledd Iwerddon), Mencap Cymru (Cymru); Cymrodoriaeth Richmond (Yr Alban), ac Ann Craft Trust (Lloegr).

A gyflwynir gan

Dr Lorna Montgomery

Brifysgol Queen’s Belffast

Darlithydd Uwch

Datblygu Ymarfer Cyfoethogi Tystiolaeth (DEEP)

https://youtu.be/Y0w-qrPm84s

Tra bod llawer o ddiddordeb mewn ymarfer ar sail tystiolaeth mewn gofal ac iechyd cymdeithasol, mae gwireddu hynny’n heriol am amryw resymau.

Bydd y digwyddiad ExChange arfaethedig yn amlinellu dull cyfranogol, gofalgar a democrataidd o ran defnyddio tystiolaeth mewn dysgu a datblygu sy’n cynnwys gweithwyr cymdeithasol, ymarferwyr gofal cymdeithasol, rheolwyr, defnyddwyr gwasanaeth a gofalwyr yn cydweithio i ymchwilio a gwneud y byd yn lle gwell.

Mae gan y dull DEEP bum prif elfen: 

  • creu amgylcheddau ymchwil ac ymarfer cefnogol sy’n canolbwyntio ar berthnasau; 
  • rhoi gwerth i fathau amrywiol o dystiolaeth; 
  • defnyddio naratifau cyffrous i gasglu a rhannu gwybodaeth; 
  • defnyddio ymagweddau’n seiliedig ar ddeialog o ran dysgu a datblygu; 
  • a chydnabod a datrys rhwystrau systemig rhag datblygu. 

Gan ddefnyddio gwybodaeth a dealltwriaeth bresennol o ddisgyblaethau amrywiol, nod dull DEEP yw mynd ar ôl pob agwedd gyda’i gilydd, gan ganolbwyntio’n benodol ar ddefnyddio sawl ffurf ar stori, sy’n cynnwys y galon a’r meddwl.

Bydd y digwyddiad yn trafod agweddau theori ac ymarferol dull DEEP, gan ddefnyddio enghreifftiau o waith dysgu a datblygu cysylltiedig yng Nghymru. Bydd hefyd yn cyflwyno rhaglen 2020-23 DEEP gan gynnwys cyfleoedd hyfforddiant arfaethedig o ran defnyddio dull DEEP.

I ddarllen ym mhellach am y pwnc, mae ein siaradwr gwadd wedi ysgrifennu blog am y pwnc

O Adnabod i Gefnogi: Asesu a gwella gwasanaethau i ofalwyr ifanc

Cyflwynir gan: Faaiza Bashir (Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru); Edward Janes (Prifysgol Caerdydd); Jen Lyttleton-Smith (Prifysgol Caerdydd)

CRYNODEB: Weithiau, disgrifir gofalwyr teuluol fel ‘byddin anweledig’ – grŵp mawr o ddinasyddion sy’n cynnal cyfran sylweddol o strategaeth gofal cymdeithasol y genedl. Mae gofalwyr sy’n blant, o’r enw ‘gofalwyr ifanc’ yn aml, yn grŵp sy’n arbennig o agored i niwed yn y ‘fyddin’ hon. Mae polisi ac ymarfer cyfredol ar gyfer adnabod a chefnogi gofalwyr ifanc yn amrywio ar draws Awdurdodau Lleol Cymru, ac mae lefel neu natur gweithgarwch ymyrryd yn cael eu harholi ymhellach.

Mae gan y grŵp hwn anghenion sylweddol ac amrywiol, ynghyd â phrofiadau gwahanol o darfiadau personol gan ddibynnu ar eu hamgylchiadau a’r lefel o ofal sydd ei hangen ar aelodau eu teulu. Gallai addysg ac iechyd gynnig cefnogaeth sylweddol i’r plant a’r bobl ifanc hyn, ond mae ymchwil yn dangos ei bod hi’n anodd eu hadnabod a’u cefnogi yn effeithiol. Yn rhannol, mae hyn oherwydd diffyg cynllunio strategol ac arweiniad clir, tra bod y rhan fwyaf o ofalwyr ifanc yn sôn am anawsterau o ran cael cydnabyddiaeth am y gwaith gwerthfawr y maent yn ei wneud.

Mae’r gweithdy hwn yn canolbwyntio ar rannu gwybodaeth o ymchwil ddiweddar Prifysgol Caerdydd, a mewnwelediad a strategaeth ynglýn â pholisïau gan elusen genedlaethol Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru. Rydym yn hwyluso trafodaethau a arweinir gan ymarferwyr ynghylch profiadau cyffredin ac amrywiol o geisio cefnogi gofalwyr ifanc yn y ffordd orau, a datblygu dulliau ac argymhellion ar y cyd er mwyn gwella’r ddarpariaeth yng Nghymru. Ni ddylai unrhyw blentyn neu berson ifanc fod dan anfantais yn eu bywydau am fod yn ofalwr ifanc; mae’r gweithdy hwn yn cynnig y cyfle i ychwanegu eich profiad a’ch arbenigedd at y drafodaeth genedlaethol am sut gallwn eu gweld, gwrando arnynt a’u cefnogi’n well.

Beth gall gwaith cymdeithasol a gofal cymdeithasol ei ddysgu gan ddatblygu cymunedau ar sail asedau?

Nid yw gwaith cymdeithasol a datblygu cymunedol yn cydweddu bob amser, yn enwedig o ran lle ceir pŵer ac ‘arbenigwyr’ (Walker 2016). Mae dau ddegawd o ddylanwadau neo-ryddfrydol ar waith cymdeithasol wedi gwthio’r proffesiwn fwyfwy tuag at ‘broffesiynoldeb’ rheolwriaethol, ar wahân, yn hytrach nag undod ac actifiaeth.  

Mae Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 wedi paratoi’r ffordd at ailuno gwaith cymdeithasol a datblygu cymunedol gyda ffocws ar ffyrdd perthnasol yn hytrach na gweithdrefnol o weithio ac ail-ymgysylltu â chymunedau. Fodd bynnag, mae perygl y gallai hon droi’n fenter i bobl fachu a chamfanteisio arni, un sy’n canolbwyntio ar drosglwyddo cyfrifoldeb yn hytrach nag adnoddau a phŵer i gymunedau lleol.  

Roedd y seminar hwn yn amlinellwyd  agwedd benodol at ddatblygu cymunedol yn un o ardaloedd Caerdydd, sy’n seiliedig ar asedau a than arweiniad y bobl. Bydd yn cynnig naratif o ddatblygu cymunedol sy’n darlunio ei natur gymhleth, berthynol, greadigol a chynyddol. Nid yw’r fath agwedd yn cydweddu’n dda ag agweddau traddodiadol at gynllunio a gwerthuso mewn gofal cymdeithasol, sy’n yn aml yn ceisio rheoli a rhagweld yn hytrach na chanlyn y llif.  

Caiff ffrwythau datblygu cymunedol ar sail asedau eu darlunio drwy’r enghraifft o brosiect treftadaeth sy’n cynnwys archaeolegwyr o Brifysgol Caerdydd. Roedd y seminar yn dod i ben gydag amlinelliad o agwedd adrodd straeon at werthuso’r fath waith sy’n canolbwyntio ar ddysgu yn hytrach na pherfformiad.

Cyflwynir gan: Dr Nick Andrews, Prifysgol Abertawe, Dr Oliver Davis, Prifysgol Caerdydd a David Horton, ACE Caerau Trelái.