Cyfle i gymryd rhan mewn Ymchwil

Cefnogi pobl ifanc mewn gofal i dderbyn gwasanaethau iechyd meddwl a lles ar-lein yn ystod COVID-19

Mae Prifysgol Caerdydd a Rhwydwaith Maethu Cymru yn cynnal astudiaeth ymchwil i edrych ar brofiadau plant a phobl ifanc mewn gofal sydd wedi derbyn gwasanaethau iechyd meddwl ar-lein yn ystod COVID-19. Y nod yw nodi a datblygu gwasanaethau a all ddiwallu anghenion plant a phobl ifanc orau yn y dyfodol. 

Rydym am gyfweld plant a phobl ifanc, gofalwyr maeth a gweithwyr proffesiynol gofal cymdeithasol. Bydd cyfweliadau’n cymryd tua awr a gellir eu cynnal ar-lein neu dros y ffôn. 

Os ydych eisiau rhagor o wybodaeth am yr astudiaeth ac â diddordeb mewn cymryd rhan, cysylltwch â Dr Rhiannon Evans EvansRE8@caerdydd.ac.uk

Cynhadledd Gofal Preswyl Plant 2021

Sylwch: Mae’r digwyddiad hwn yn cael ei gynnal yn allanol ac nid trwy Exchange Wales. Mae rhestrau digwyddiadau allanol Teulu a Chymuned yn cael eu postio i hysbysu’r gymuned ehangach am ddigwyddiadau allanol gan gynnwys gweithdai, cyfleoedd i deuluoedd, plant a phobl ifanc, ac adnoddau defnyddiol.

Rydym yn falch iawn o’ch gwahodd i gynhadledd gofal preswyl i blant Gofal Cymdeithasol Cymru 2021. Rydym yn croesawu ymarferwyr ac arweinwyr o bob rhan o’r sector i ymuno â ni ar gyfer y digwyddiad hwn.

Bydd Cynhadledd Gofal Preswyl i Blant 2021 #GofalPPI21 yn amser i fyfyrio, dathlu ystwythder a’r hyn a ddysgwyd gan y sector yn ystod 2020, ynghŷd â’r heriau a gyflwynir gan Covid-19. Bydd ein siaradwyr gwadd yn edrych i’r dyfodol i ystyried dulliau allweddol o anogaeth a gwella canlyniadau i blant a phobl ifanc sy’n byw mewn gofal preswyl.

Rydym yn croesawu’r siaradwyr canlynol i’r digwyddiad:

Neges i’r sector

Dirprwy Weinidog Julie Morgan AS

‘Fy 2020’ – Adlewyrchiad a phrofiadau o’r rheng flaen

Clywed gan berson ifanc, gweithiwr cymdeithasol a gweithiwr gofal preswyl. Byddwn yn cael eu barn a phrofiad o’r rheng flaen.

Dyfodol Diogel – Beth sy’n bwysig i bobl ifanc wrth symud allan o ofal

Pobl ifanc yn rhannu eu profiadau am beth sy’n bwysig er mwyn cefnogi trosglwyddiad positif o fywyd mewn gofal.

Cariad yn y System Gofal

Rosie Moore, Cyd-gadeirydd blaenorol LOVE yn Adolygiad Annibynnol Gofal yr Alban / Ymgynghorydd Annibynnol ar gyfer LOVE a Phlant mewn Preswyl

Cyfle i glywed profiadau o’r Alban ar bwysigrwydd ‘cariad yn y system ofal’.

Llinellau sirol a Covid-19

Evan Jones, Pennaeth Datblygu Gwasanaethau Cymunedol Ymddiriedolaeth St Giles

Bydd Ymddiriedolaeth St Giles yn cyflwyno eu gwaith yng Nghymru, gan ddiogelu plant rhag cael eu cam-fanteisio gan linellau sirol a sut mae dulliau wedi newid oherwydd y pandemig.

Ar ôl i’ch lle gael ei gadarnhau byddwch yn derbyn dolen i blatform Digilounge lle cynhelir y gynhadledd. Gwnewch yn siwr i gofrestru drwy Digilounge cyn diwrnod y digwyddiad os gwelwch yn dda. Anfonir cyfarwyddiadau ymuno llawn at fynychwyr cofrestredig.

Adolygiad Erthygl: Ymarfer yn seiliedig ar gryfderau mewn gwaith cymdeithasol gydag oedolion

Price A, Ahuja L, Bramwell C, Briscoe S, Shaw L, Nunns M et al. (2020) Research evidence on different strengths-based approaches within adult social work: a systematic review. Southampton: Adroddiad Pwnc Ymchwil Gwasanaethau Iechyd a Chyflenwi NIHR. 

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio?  

Mae’r astudiaeth yn crynhoi’r ymchwil sydd wedi’i chyhoeddi ar effeithiolrwydd a gweithredu dulliau’n seiliedig ar gryfderau mewn gwaith cymdeithasol gydag oedolion yn y DU. Mae’r dulliau hyn yn gyfarwydd mewn gwasanaethau plant ac wedi derbyn cefnogaeth mewn deddfwriaeth yn ddiweddar ar gyfer gofal oedolion ond ychydig sy’n wybyddus am eu heffeithiolrwydd a chredir eu bod yn anodd eu rhoi ar waith.

Sut aethon nhw ati i’w astudio?

Cynhaliwyd adolygiad systematig – sef y dull mwyaf cadarn o grynhoi ymchwil sy’n bodoli eisoes. Edrychon nhw ar gyfnodolion academaidd, heb gyfyngiadau dyddiad nac iaith, a chynnal rhywfaint o chwilio cyfyngedig mewn llenyddiaeth ‘lwyd’ fel adroddiadau polisi, er eu bod yn cydnabod y gallent fod wedi colli rhai o’r rhain. Roedden nhw’n chwilio am astudiaethau o’r DU yn unig, sy’n ddealladwy o ystyried eu bod am i’r ymchwil fod yn berthnasol iawn i wasanaethau yn y DU, ond heb os bydd rhai astudiaethau rhyngwladol a allai fod yn berthnasol ac yn bwysig wedi’u colli. Roedd pymtheg astudiaeth yn cwrdd â’r meini prawf i’w cynnwys yn yr adolygiad, ac aseswyd bod chwech o’r rhain o ansawdd da.

Beth oedd eu canfyddiadau?

Roedd saith astudiaeth o Wneud Diogelu’n Bersonol – dull gweithredu wedi’i bersonoli sy’n canolbwyntio ar ganlyniadau, a’i nod yw bod diogelu’n cael ei wneud gyda, ac nid i

bobl. Roedd yr wyth astudiaeth arall yn cwmpasu amrywiol ddullau: Cydlynu Ardal Leol, Therapi’n Canolbwyntio ar Ddatrysiadau, Cynadledda Grwp Teulu, Datblygu Cymunedol ar Sail Asedau, Dull yn seiliedig ar Gryfderau ac yn Seiliedig ar Berthynas, dullau’n seiliedig ar Asedau, a Chyfweliadau Ysgogiadol.  Doedd dim un o’r astudiaethau’n caniatáu i’r ymchwilwyr ateb y cwestiwn ynghylch effeithiolrwydd.

Ar gyfer Gwneud Diogelu’n Bersonol, yr ystyriaethau o ran gweithredu oedd:

  1. Ystyriwyd ei fod yn feichus ar ymarferwyr i ddechrau ond bod manteision dros y tymor hir – e.e. gwell personoli a lleihau atgyfeiriadau a’r baich ar yr amrywiol wasanaethau sy’n gysylltiedig â diogelu yn y dyfodol. Roedd angen newid sylweddol o ran ymarfer. Roedd angen addasu’r model i leoliadau penodol, oedd weithiau’n achosi problemau o ran gweithredu.
  2. Roedd y dull hwn yn galw am newidiadau o ran diwylliant sefydliadau, gan symud oddi wrth arferion hŷn fel bod yn wrth-risg a pheidio â chynnwys pobl mewn sgyrsiau am yr hyn y maen nhw’n dymuno ei gael gan ddiogelu. Mae Gwneud Diogelu’n Bersonol yn golygu symud o waith cymdeithasol sy’n cael ei arwain gan broses i waith sy’n canolbwyntio ar y defnyddiwr. Roedd yr awdurdodau lleol llai, mwy allblyg, yn tueddu i fod yn fwy llwyddiannus yn rhoi hyn ar waith. 
  3. Roedd gwybodaeth, sgiliau, creadigrwydd a hyder y darparwyr gwasanaeth yn bwysig ar gyfer cyflwyno Gwneud Diogelu’n Bersonol. Roedd parodrwydd ymarferwyr i gofleidio’r model yn gwneud gwahaniaeth. 
  4. Roedd angen arweinyddiaeth gref ar gyfer gweithredu’n llwyddiannus – cynllunio cadarn, ymgysylltu â staff ar draws ffiniau gwasanaethau a chynnwys pobl sy’n derbyn gwasanaethau yn weithredol.

Beth yw’r goblygiadau?

Mae angen i ni gael mwy o dystiolaeth, sy’n gasgliad cyffredin iawn mewn adolygiadau systematig! Ar gyfer y pwnc hwn, mae gwir angen astudiaethau cymharol, i edrych a yw dullau sy’n seiliedig yn ymwybodol ar gryfderau mewn gwirionedd yn arwain at y gwahaniaethau cadarnhaol y bydden nhw’n honni eu bod yn eu gwneud, o’u cymharu ag ymarfer arferol. Mae’r pwyntiau ynglŷn â sut y gweithredwyd Gwneud Diogelu’n Bersonol yn ddefnyddiol i wasanaethau sydd am gyflwyno newidiadau mewn ymarfer.


Llwybrau i’r Brifysgol: y Daith trwy Ofal

Dim ond cyfran fach iawn o boblogaeth myfyrwyr y DU sydd â phrofiad o ofal, ac o ganlyniad, mae’r rhai sy’n mynd ymlaen i gael mynediad at addysg uwch yn cael eu dathlu’n eang yn y sector. Mae temtasiwn i dybio bod y rhai sy’n gadael gofal sy’n cyflawni’r math hwn o lwyddiant addysgol wedi cael teithiau mwy cadarnhaol a chefnogol trwy’r system ofal na’r mwyafrif. Ac eto, fel y dengys ein canfyddiadau ymchwil diweddaraf, mae llawer o fyfyrwyr sydd â phrofiad o ofal wedi cael gofal anodd ac ansefydlog ac maent wedi symud ymlaen i addysg uwch er gwaethaf yr heriau yr oeddent yn eu hwynebu.

Mae ein hymchwil, a ariennir gan Ymddiriedolaeth Leverhulme, yn cynnwys lleisiau 234 o fyfyrwyr â phrofiad o ofal o 29 o brifysgolion ledled Cymru a Lloegr. Mae archwilio’r heriau y mae’r ymadawyr gofal hyn yn eu hwynebu yn caniatáu i ni fyfyrio ar y perthnasoedd a’r prosesau gwneud penderfyniadau sylweddol sy’n ffurfio gofal i bob person ifanc, waeth beth fo’u dewisiadau addysg a gyrfa.

Disgrifiodd llawer o’r rhai a gymrodd rhan gyflwyniadau dryslyd a gofidus i’r system ofal. Cawsant blentyndod wedi’u nodi gan ansefydlogrwydd a achosir gan newid lleoliadau ac ysgolion yn ogystal â gweithwyr cymdeithasol a chynghorwyr personol yn newid yn aml. Roedd eu straeon yn aml yn rhoi argraff benodol o systemau biwrocrataidd lle roedd diffyg cefnogaeth iechyd meddwl ac roedd y stigma o fod â phrofiad o ofal yn bodoli a heb ei herio.

Mae ein hail Adroddiad Canfyddiadau o’r prosiect ‘Llwybrau i’r Brifysgol’ yn cyflwyno 20 o argymhellion wedi’u hanelu at Awdurdodau Lleol, y Llywodraeth a Llunwyr Polisïau – gan eu hannog i gyflymu cefnogaeth a hyrwyddo cyflawniad i bawb sydd â phrofiad o ofal. Gyda lansiad adolygiad gofal y Llywodraeth ym mis Mawrth, mae hwn yn gyfle i wneud cynnydd hir-ddisgwyliedig.

Mae’r animeiddiad canlynol yn cyfleu prif ganfyddiadau ein hail adroddiad ac yn rhannu profiadau pobl ifanc wrth iddynt deithio trwy ofal.

Gwyliwch y ffilm ‘Llwybrau i’r Brifysgol: y Daith trwy Ofal’:

Adolygiad Erthygl: Child Protection Social Work in COVID-19: Reflections on Home Visits and Digital Intimacy

gan Sarah Pink, Harry Ferguson a Laura Kelly – Anthropology in Action, 27(3), 2020, tt. 27-30.  

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr David Wilkins

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio? 

Gwasanaeth cyhoeddus yw gwaith cymdeithasol, ond yn aml iawn mae gweithwyr cymdeithasol yn gwneud eu gwaith yn breifat (Bostock et al, 2018). Yn llawer o’i ymchwil pwysicaf hyd yma, mae’r Athro Henry Ferguson wedi defnyddio dulliau arsylwi i archwilio’r hyn mae gweithwyr cymdeithasol yn ei wneud yn ystod ymweliadau cartref a’r ffordd y cytunir ar sut i symud mewn gofod personol agos wrth weithio. Yn yr erthygl hon, mae Ferguson a chydweithwyr yn ystyried effaith Covid-19 ar y math hwn o waith, a sut mae gweithwyr cymdeithasol wedi addasu eu hymarfer gan ddefnyddio dulliau cyfathrebu digidol a rhithwir.  

Sut aethon nhw ati i’w astudio? 

I wneud hyn, siaradodd yr awduron â gweithwyr cymdeithasol oedd eisoes yn rhan o’u hastudiaethau am y ffordd mae eu gwaith wedi newid o ganlyniad i’r pandemig a’r cyfnodau clo a phellter cymdeithasol. Fel y noda’r awduron, doedd “dim templed yn bodoli ar gyfer symud gwaith cymdeithasol ar-lein mewn cyd-destun gweithio gartref” (t. 28) ac felly roedd yn rhaid i bob awdurdod lleol, ac i raddau pob ymarferydd unigol, ddatblygu eu ffyrdd newydd eu hunain o weithio.  

Beth oedd eu canfyddiadau? 

I rai gweithwyr, roedd gorfod gweithio’n bell o’r plant a’u teuluoedd yn golygu eu bod yn methu â gwneud y pethau y bydden nhw’n eu gwneud fel arfer. Er enghraifft, soniodd un gweithiwr cymdeithasol am sut y byddai’n creu cyswllt â babanod drwy eu cyffwrdd, a disgrifiodd un arall sut y byddai’n defnyddio synnwyr arogli i helpu i farnu a oedd plentyn yn cael ei olchi’n ddigon rheolaidd. Mae cyfathrebu rhithwir yn caniatáu i chi edrych a chlywed, ond nid cyffwrdd nac arogli. Ar y llaw arall, disgrifiodd gweithiwr arall bod rhai plant yn ei chael hi’n haws cyfathrebu â nhw’n ddigidol, naill ai ar alwad fideo neu drwy negeseuon testun.  

Beth yw’r goblygiadau? 

Er nad yw’n bosibl disgrifio aflonyddwch a niwed parhaus y pandemig fel rhywbeth positif, serch hynny, gallai rhai pethau cadarnhaol ddeillio ohono. Mae awduron yr erthygl hon yn awgrymu, hyd yn oed ar ôl y pandemig, y gallai dull hybrid sy’n cyfuno ymweliadau cartref wyneb yn wyneb â rhai mathau o gyfathrebu rhithwir fod yn fwy dymunol ac yn fwy defnyddiol i rai plant a theuluoedd na’r naill ddull neu’r llall yn unig.  


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr David Wilkins

Angen ymarferwyr ar gyfer prosiect ymchwil am

Ydych chi’n gweithio gyda phobl ifanc sydd wedi cael eu camfanteisio’n droseddol?

Mae ymchwil newydd ar y gweill i ddatblygu pecyn cymorth. Mae tîm ymchwil o CASCADE yn cynnal prosiect ymchwil a ariennir gan Ymchwil Gofal Iechyd Cymru mewn partneriaeth â Barnardo’s. Ei nod yw datblygu pecyn cymorth sy’n gwella ymatebion gwasanaeth a chymunedol i bobl ifanc sydd mewn perygl neu’n ymwneud â chamfanteisio troseddol ar blant. Mae’r tîm ymchwil yn ceisio cymorth gan ymarferwyr sydd â phrofiad o gefnogi pobl ifanc sydd wedi cael eu camfanteisio’n droseddol ac a fyddai’n barod i:


1. Gymryd rhan mewn cyfweliad 30 munud ynglŷn â sut mae pobl ifanc yn cael eu targedu, pa weithgareddau maen nhw’n cymryd rhan ynddynt a pha fathau o gefnogaeth sy’n ddefnyddiol neu’n anfuddiol a / neu
2. Gefnogi casglu data gyda phobl ifanc sydd, neu sydd wedi cael eu camfanteisio’n droseddol, rhieni a / neu ofalwyr.

Mae’r tîm wedi creu pecyn gweithgareddau ar gyfer pobl ifanc y gellir ei gyflwyno gan aelod o’r tîm ymchwil neu’r ymarferydd, gan ddibynnu ar ddewis y person ifanc.

Defnyddir y data hwn i lywio dyluniad y pecyn cymorth. Bydd y pecyn cymorth yn cael ei ddosbarthu ledled Cymru yn ystod Hydref 2021. I gael mwy o wybodaeth am y prosiect, cysylltwch â Nina Maxwell (MaxwellN2@Caerdydd.ac.uk).

Rhannu prif negeseuon o’r gwerthusiad o gynllun ymyrryd Gwella.

Roedd ‘Gwella’ yn ymyriad llwyddiannus a gafodd ei ddatblygu a’i gynnal gan Barnardo’s Cymru ar draws gogledd a de Cymru rhwng 2017 a 2020.

Crëwyd y cynllun ymyrryd i gefnogi plant rhwng 5 ac 11 oed oedd yn gysylltiedig â’r gwasanaethau cymdeithasol ac wedi cael profiad o drawma a cham-drin. Ei nod oedd cynnig system o weithwyr proffesiynol cefnogol o’u cwmpas oedd yn ymwybodol o faterion trawma, a gwella eu perthynas â’u prif ofalwyr. Cafodd 31 o blant a’u rhieni a’u gofalwyr eu cefnogi drwy’r prosiect hwn. Mae’r sesiwn hon yn rhannu negeseuon allweddol o werthuso’r prosiect.

Roedd hyn yn cynnwys pwyslais amlwg ar ddogfennu profiadau pawb oedd yn gysylltiedig, gan gynnwys tîm Gwella, rhieni a gofalwyr, plant, arbenigwyr ymgynghorol a gweithwyr proffesiynol allanol o feysydd gofal cymdeithasol ac addysg. Mae’r prif negeseuon yn canolbwyntio ar beth oedd cynllun ymyrryd Gwella a sut y gellir ei gyflwyno’n effeithiol, ynghyd â rhannu beth oedd y deilliannau i blant a theuluoedd a sut a pham bod y rhain wedi digwydd.  

Cyflwynir gan

Dr Sophie Hallett, Prifysgol Caerdydd.

Mwy o Wybodaeth

https://www.cardiff.ac.uk/research/explore/find-a-project/view/2427641-an-evaluation-of-the-gwella-approach

Adolygiadau Erthyglau

Yn ExChange rydym yn gwybod nad oes gan ymarferwyr prysur yr amser i ddod o hyd i’r ymchwil ddiweddaraf a’i darllen.  Mae dod o hyd i erthyglau diddorol a pherthnasol, gwerthuso ansawdd yr ymchwil a gwneud synnwyr o’r goblygiadau i ymarfer i gyd yn waith llafurus – ac mae’r rhan fwyaf o weithwyr yn brysur yn delio â heriau gweithio gyda phobl. 

Er mwyn eich helpu chi, rydym yn lansio rhan newydd o’n gwefan – Article Reviews rheolaidd. Yn ein adolygiadau, bydd academyddion o CASCADE yn nodi erthygl ddiweddar bwysig, yn crynhoi ei chanfyddiadau ac yn rhoi rhywfaint o feddwl beirniadol am yr ymchwil a’i goblygiadau. 

Gobeithiwn y bydd y crynodebau hyn yn ddefnyddiol – efallai y bydd rhai yn ateb cwestiynau pwysig, efallai y bydd eraill yn herio’ch meddwl neu’n cynnig ffyrdd newydd o feddwl am fater neu broblem. 

Rydym hefyd yn gobeithio y bydd yr Adolygiadau yn eich helpu i benderfynu a ydych chi am ddarllen yr erthygl ei hun ai peidio – rydyn ni’n mynd i ddewis Adroddiadau ac erthyglau sydd ar gael am ddim pryd bynnag y bo modd, a rhoi dolenni. 

Gobeithiwn y bydd ein Hadolygiadau yn darparu cyflwyniadau diddorol, arbenigol i ymchwil gyfredol bwysig a fydd yn eich helpu i ddarganfod y dystiolaeth ddiweddaraf ym maes gofal cymdeithasol oedolion a phlant. Rydym yn edrych ymlaen at glywed gennych a ydych wedi ei chael yn ddefnyddiol a sut gallem ni wella’r gwasanaeth.  

Adolygiad Erthygl: What the Public Think about Social Services: A Report from Scotland

gan Trish McCulloch and Stephen Webb, British Journal of Social Work, 50(4), 2020, tt. 1146 – 1166. 

Ysgrifenwyd yr adoloygiad gan Dr David Wilkins

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio?

Mewn perthynas â gwasanaethau cymdeithasol, barn a fynegir yn aml ymhlith gweithwyr cymdeithasol yw nad yw’r cyhoedd ar y cyfan yn eu hoffi – neu o leiaf nad ydyn nhw’n hoffi’r gwasanaethau maen nhw’n eu cynrychioli. Ond pa mor gywir yw’r farn hon?

Sut aethon nhw ati i’w astudio?

Yn yr erthygl hon, mae’r awduron yn adrodd ar ganfyddiadau arolwg o 2,505 o oedolion yn yr Alban, a ddewiswyd i gynrychioli poblogaeth ehangach yr Alban. Cynhaliwyd yr arolwg yn 2016/17, ac roedd yn cynnwys 43 cwestiwn, wedi’u trefnu mewn chwe thema – i) argraffiadau a chanfyddiadau o wasanaethau cymdeithasol, ii) dealltwriaeth o wasanaethau cymdeithasol, iii) materion sy’n gysylltiedig â gwasanaethau cymdeithasol, iv) profiad o wasanaethau cymdeithasol, v) ymddiriedaeth, gwerth a hyder mewn gweithwyr cymdeithasol a vi) dylanwadau ar ganfyddiadau. 

Beth oedd eu canfyddiadau?

Roedd gan hanner yr ymatebwyr farn gadarnhaol am y gwasanaethau cymdeithasol, ac roedd gan draean farn negyddol. Darllenwyr papur newydd The Guardian oedd â’r farn fwyaf cadarnhaol, a darllenwyr The Daily Express oedd a’r farn fwyaf negyddol (gwnewch beth a fynnoch o hynny). Y canlyniadau mwyaf cadarnhaol yn gyffredinol oedd bod ‘gwasanaethau cymdeithasol yn chwarae rhan bwysig wrth gefnogi’r bobl fwyaf agored i niwed’ a bod ‘gwasanaethau cymdeithasol yn darparu gwasanaeth gwerthfawr i bobl yr Alban’. Dywedodd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr hefyd fod ganddynt wybodaeth a dealltwriaeth dda o’r gwasanaethau cymdeithasol, gan deimlo’n gyffredinol bod gweithwyr cymdeithasol yn cefnogi pobl hŷn ac yn gweithio i gadw plant yn ddiogel. Cytunodd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr y gellid ymddiried mewn gweithwyr cymdeithasol proffesiynol i wneud eu gwaith yn dda. Mae’n rhesymol gofyn faint o’r ymatebwyr hyn fyddai wedi cael profiad personol o’r gwasanaethau cymdeithasol, yn enwedig mewn perthynas â gwasanaethau plant – ac eto mae’r awduron yn nodi, er bod cyswllt uniongyrchol wedi dylanwadu ar ganfyddiadau o wasanaethau cymdeithasol, yn gyffredinol nid oedd “unrhyw beth penodol yn y canlyniadau i awgrymu bod mynediad ynddo’i hun yn rhagfynegydd cyson o ganfyddiad”(t. 1159). 

Beth yw’r goblygiadau?

Dylai’r canfyddiadau hyn helpu i herio’r gred bod gan y cyhoedd farn negyddol yn bennaf neu yn llwyr am waith cymdeithasol. Fel y dengys yr arolwg hwn, yn yr Alban o leiaf, nid yw hyn yn wir. Mae’n fwy rhesymol disgrifio’r canfyddiadau fel rhai cymysg, sy’n tueddu at y cadarnhaol. 

Mae’r hyn y byddai arolwg tebyg yng Nghymru yn ei ganfod yn dal i fod yn gwestiwn agored. 


Ysgrifenwyd yr adoloygiad gan

Dr David Wilkins

Iechyd meddwl, pobl ifanc a’r pandemig

Erthygl gan Philippa Watkins, Ymchwil y Senedd, Senedd Cymru

Yn 2018, dywedodd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg (PPIA) fod angen ‘newid mawr’ o ran cefnogaeth ym maes iechyd emosiynol ac iechyd meddwl plant a phobl ifanc yng Nghymru:

“Yn ein barn ni, mae’r her frys bellach “ym mhen blaen” y llwybr gofal – lles emosiynol, gwydnwch ac ymyrraeth gynnar. Dylai mynd i’r afael â hyn fod yn flaenoriaeth genedlaethol ddynodedig i Lywodraeth Cymru. Bydd methu â chyflawni yn hyn o beth yn golygu y bydd mwy o alw am wasanaethau arbenigol na’r hyn sydd ar gael, gan fygwth eu cynaliadwyedd a’u heffeithiolrwydd.”

Mae adroddiad dilynol y Pwyllgor – Cadernid Meddwl: ddwy flynedd yn ddiweddarach (mis Hydref 2020) yn dweud, yn wyneb pandemig y Coronafeirws – a’i effaith ar lesiant plant a phobl ifanc – fod cyflawni argymhellion 2018 y Pwyllgor yn pwysicach nag erioed.

Beth yw effaith y pandemig ar iechyd meddwl pobl ifanc?

Yn ystod y pandemig, mae pobl ifanc wedi dweud am amrywiaeth o faterion, gan gynnwys cynnydd mewn gorbryder, unigrwydd ac unigedd, colli rhwydweithiau cymorth, a mynediad mwy cyfyngedig at y gwasanaethau iechyd meddwl a gwasanaethau eraill maen nhw fel arfer yn dibynnu arnynt. Canfu arolwg Mind Cymru fod tri o bob pedwar person ifanc yn dweud bod eu hiechyd meddwl yn waeth yn ystod misoedd cynnar y pandemig. Roedd un o bob tri person ifanc a geisiodd gael cymorth iechyd meddwl yn methu gwneud hynny.

Mae modelu gan y Ganolfan Iechyd Meddwl (ar gyfer Lloegr) yn amcangyfrif y bydd ar 1.5 miliwn o blant a phobl ifanc angen cymorth iechyd meddwl newydd neu ychwanegol oherwydd y pandemig (mae hyn yn cynrychioli 15 y cant o blant rhwng 5 a 19 oed yn Lloegr).

Mae adroddiad interim (Gorffennaf 2020) y Pwyllgor PPIA ar effaith y pandemig ar blant a phobl ifanc yn rhybuddio bod angen taro’r cydbwysedd rhwng cydnabod a chefnogi problemau iechyd meddwl a pheidio â rhoi ‘gwedd feddygol’ ar ymatebion naturiol i sefyllfa frawychus.

Effeithiau tymor hwy

Fodd bynnag, fe’i cydnabyddir yn eang bellach fod canlyniadau cymdeithasol ac economaidd y pandemig yn cael effaith anghymesur ar blant a phobl ifanc. Mae pryder mawr am y posibilrwydd y bydd effaith hirdymor ar iechyd meddwl a llesiant pobl ifanc. Mae’r tarfu ar eu cyfleoedd addysg, cyflogaeth a hyfforddiant yn ffactor allweddol sy’n cyfrannu at hyn.

Yn ôl ymchwil gan y Sefydliad Iechyd Meddwl a Phrifysgol Abertawe, mae bron i 7 o bob 10 o bobl yn eu harddegau ym Mhrydain yn ofni y bydd y pandemig yn gwneud y dyfodol yn waeth i bobl eu hoedran nhw. Tynnodd Ymddiriedolaeth y Tywysog sylw at y cysylltiad rhwng iechyd meddwl gwael a pheidio â bod mewn cyflogaeth, addysg na hyfforddiant (NEET). Ei hofn yw, os na chymerir camau i liniaru’r sefyllfa, bydd ‘cenhedlaeth goll’ o bobl ifanc yn wynebu diweithdra hirdymor a difrod parhaus i’w lles meddyliol.

Mewn tystiolaeth ddiweddar, dywedodd yr Athro Ann John (Prifysgol Abertawe) wrth y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon (IGCCh):

“What we want to avoid is what we call a cohort effect, where there’s a particular insult dealt to a generation and those vulnerabilities follow them through in the long term. So, it really is about leveraging protections and services and access to care.”

Rôl ysgolion

Yn 2018, nododd Cadernid Meddwl y rôl allweddol y mae ysgolion yn ei chwarae wrth adeiladu poblogaeth o bobl ifanc sy’n emosiynol wydn. Galwodd am ddull ysgol gyfan ar gyfer lleihau stigma a hybu iechyd meddwl da. Hefyd, fe ddisgrifiodd y diwygiad arfaethedig o’r cwricwlwm yng Nghymru fel cyfle unwaith-mewn-cenhedlaeth i ymgorffori lles ym mywydau ein plant.

Cyflwynwyd y Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) ym mis Gorffennaf 2020. Bu cryn drafod ymhlith rhanddeiliaid ynghylch a yw’r ddeddfwriaeth yn gwneud darpariaeth ddigon eglur mewn perthynas ag iechyd meddwl. Mae adroddiad Cyfnod 1 y Pwyllgor PPIA (4 Rhagfyr 2020) yn argymell y dylid diwygio’r Bil i gynnwys cyfeiriad penodol at iechyd meddwl a llesiant ar wyneb y ddeddfwriaeth.

“Mae gwerthfawrogi iechyd meddwl i’r un graddau ag iechyd corfforol yn hanfodol, yn enwedig i’n plant a’n pobl ifanc. Fel cymdeithas, mae gennym gryn ffordd i fynd cyn bod iechyd meddwl yn cael yr un parch. Er nad ydym yn amau bod y Bil hwn yn anelu at fynd i’r afael â’r materion hyn, credwn fod angen dull mwy pendant, yn debyg iawn i’r dull a fabwysiadwyd ar gyfer Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb. Rhaid inni sicrhau bod pwysigrwydd iechyd meddwl a lles yn ein cwricwlwm yn amlwg i bawb nawr ac yn y dyfodol.”

Dull system gyfan

Fodd bynnag, nid yw ysgolion ond yn un elfen o’r dull ‘system gyfan’ y mae’r Pwyllgor yn gofyn amdano. Mae ei adroddiad Ddwy flynedd yn ddiweddarach yn dweud y bydd ymrwymiad ac arweinyddiaeth barhaus gan Lywodraeth Cymru ac arweinwyr y sector yn hanfodol i yrru’r gweithio ar y cyd sydd ei angen ar draws y system:

“er ein bod ni wedi ein sicrhau bod cynnydd mewn addysg yn weladwy ac y gellir tystio iddo, rydym yn llawer llai hyderus bod cyflymder y newid mewn iechyd a llywodraeth leol (gan gynnwys gwasanaethau cymdeithasol) yn ddigonol.”

Yn ei hymateb i’r adroddiad hwn, mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod pryderon y Pwyllgor am y cynnydd a wnaed ym meysydd iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Mae wedi cytuno i ehangu cwmpas y grŵp gorchwyl a gorffen gweinidogol presennol ar y dull ysgol gyfan i gwmpasu’r ‘system gyfan’, a thrwy hynny ei alluogi i ddarparu arweinyddiaeth ar draws pob sector perthnasol.

Mynediad at wasanaethau iechyd meddwl

Mae Cadernid Meddwl: ddwy flynedd yn ddiweddarach yn tynnu sylw at bryderon y Pwyllgor bod gormod o blant a phobl ifanc ag anghenion iechyd meddwl yn dal i wynebu anawsterau o ran cael gofal priodol, amserol. Mae’r adroddiad yn gwneud argymhellion penodol mewn perthynas â’r canlynol:

  • cefnogaeth mewn argyfwng ac y tu allan i oriau;
  • gwasanaethau cleifion mewnol;
  • therapïau seicolegol;
  • pontio wrth symud o wasanaethau iechyd meddwl plant a’r glasoed i wasanaethau oedolion; a
  • chefnogaeth i blant sy’n derbyn gofal a phlant sydd wedi’u mabwysiadu.

Er bod gwasanaethau iechyd meddwl wedi cael eu categoreiddio’n wasanaethau hanfodol ers dechrau’r pandemig, mae pwyllgorau PPIA ac IGCCh wedi clywed tystiolaeth gyson gan wasanaethau a gweithwyr proffesiynol y trydydd sector fod pobl yn ei chael hi’n anodd cael cymorth. Mae’n ymddangos bod hyn yn wir ar draws y sbectrwm o angen – o wasanaethau cymorth ymyrraeth gynnar/iechyd meddwl sylfaenol i wasanaethau mwy arbenigol a gofal argyfwng.

Y canol coll

Un o’r prif feysydd pryder i’r Pwyllgor Plant Pobl Ifanc ac Addysg yw bod bwlch mawr o hyd yn y ddarpariaeth ar gyfer y ‘canol coll’ fel y’i gelwir. Mae’r term hwn yn cyfeirio at niferoedd sylweddol y plant a phobl ifanc sydd angen cymorth iechyd meddwl, ond sydd ddim efallai’n ddigon sâl i fod angen – neu i fodloni meini prawf ar gyfer – cymorth gan wasanaethau arbenigol.

Mae ymateb Llywodraeth Cymru i adroddiad y Pwyllgor yn tynnu sylw at waith y Rhaglen Law yn Llaw dros Blant a Phobl Ifanc (T4CYP) sydd â phwyslais newydd. Mae T4CYP yn rhaglen dan arweiniad y GIG ar gyfer gwella’r cymorth iechyd emosiynol ac iechyd meddwl sydd ar gael i blant a phobl ifanc yng Nghymru. Nod un o dair ffrwd waith y rhaglen – ‘Cymorth cynnar a gwell cymorth’ – yw mynd i’r afael ag anghenion y canol coll. Prif feysydd ffocws eraill y rhaglen yw gwasanaethau niwroddatblygiadol, a byrddau partneriaeth rhanbarthol.

Dywed T4CYP yn ei ymateb i adroddiad y Pwyllgor ei fod yn anelu at gwblhau’r Fframwaith Cymorth Cynnar a Gwell Cymorth, a gwneud gwaith paratoi ar gyfer ei weithredu, erbyn Mawrth 2021.

Y camau nesaf a gwybodaeth bellach

Mae’r Pwyllgor yn cydnabod y cynnydd a wnaed hyd yn hyn, yn enwedig o ran ysgolion. Ac er bod gwelliannau i’w gweld ‘ym mhen blaen’ y llwybr gofal bellach, mae pryderon o hyd ynghylch diffyg darpariaeth ar gyfer plant a phobl ifanc sydd angen cymorth mwy arbenigol, y rhai ag anghenion cymhleth, a’r rhai sydd angen help mewn argyfwng. Dywed y Pwyllgor fod angen gwaith “sylweddol ac ar frys” yn hyn o beth i sicrhau bod sylfeini’r dull system gyfan yr ydym wedi galw amdani ar waith erbyn diwedd y Senedd hon.

Bydd adroddiad y Pwyllgor, Cadernid Meddwl: ddwy flynedd yn ddiweddarach, yn cael ei drafod yn y Cyfarfod Llawn ar 16 Rhagfyr 2020. Gallwch wylio’r ddadl ar Senedd.tv yma.

Hefyd i’w nodi: