Gofalwyr Du a Lleiafrifoedd Ethnig

Mae prinder ymchwil am ofalwyr Du a Lleiafrifoedd Ethnig.  Ychydig iawn rydyn ni’n ei wybod am brofiadau’r grŵp hwn, y gefnogaeth ffurfiol ac anffurfiol sydd ar gael ar eu cyfer, ac a ydynt yn manteisio arni. 

Nod yr astudiaeth PhD hon oedd pontio’r bwlch hwn trwy gyfweld â gofalwyr Ethnig Du a Lleiafrifoedd, yng Nghymru a Lloegr.  Trwy gyfweliadau manwl ansoddol, roedd yn bosibl edrych ar eu profiadau o gefnogaeth ffurfiol ac anffurfiol, a chefnogaeth oedd yn fuddiol iddyn nhw a’u teulu.  

Er mai ymchwil gyda rhieni gofalwyr plant â chyflyrau sy’n cyfyngu ar fywyd oedd hon, mae’r canfyddiadau’n berthnasol ar draws gofal cymdeithasol (ar gyfer gwasanaethau oedolion a phlant), o ran cynnig cefnogaeth i ofalwyr Du a Lleiafrifoedd Ethnig. Cafwyd cipolwg defnyddiol ar brofiadau’r grŵp hwn.  

Mae’r cyflwyniad yn canolbwyntio ar y cyferbyniad rhwng yr hyn a gredwyd yn flaenorol am y gefnogaeth deuluol a chymunedol sydd ar gael ar gyfer y grŵp hwn o deuluoedd, a datganiad y gofalwyr eu hunain. Mae’r pynciau a drafodwyd yn y cyfweliadau yn cynnwys gofalwyr Du a Lleiafrifoedd Ethnig yn disgrifio eu profiadau o ofalu, cefnogaeth gan deulu a ffrindiau, rôl crefydd, yn ogystal â’u profiadau o wasanaethau gan y GIG, hosbisau, gofal cymdeithasol ac addysg. 

Cyflwynydd: Dr Wahida Kent, Darlithydd Gwaith Cymdeithasol, Prifysgol De Cymru.

Amser: 1:30y.p – 2:30 y.p

Dyddiad: 12ydd Mai 2021

Gweithio mewn partneriaeth â theuluoedd trwy gyfarfodydd cyfranogol

Mae yna sawl model ar gyfer cynnwys aelodau o’r teulu mewn penderfyniadau lle mae pryderon am blentyn, yn hytrach na gwneud penderfyniadau allweddol mewn cynhadledd achos dan arweiniad proffesiynol.

Mae’r modelau hyn yn cynnwys cynadleddau grwpiau teulu, y model a ddefnyddir fwyaf yn y DU. Mae’r gweminar hwn yn cynnwys trosolwg o dystiolaeth ymchwil ryngwladol am gyfarfodydd penderfynu ar y cyd â theuluoedd a chyflwyniad ar sut mae dau awdurdod lleol yn Lloegr wedi ehangu’r defnydd o gyfarfodydd o’r fath yn ddiweddar.

Mae’r trosolwg ymchwil yn cynnwys canfyddiadau adolygiad systematig o dystiolaeth ar ganlyniadau ac adolygiad realistig sy’n canolbwyntio ar sut y gall cyfarfodydd alluogi teuluoedd i gymryd rhan lawn yn y broses o wneud penderfyniadau. Mae’r cyflwyniad ymarfer yn ymdrin ag enghraifft o sut mae cynadleddau grwpiau teulu a chynadleddau cyfranogol amddiffyn plant wedi disodli cynadleddau achos traddodiadol.

Siaradwyr: Jonathan Scourfield a Lorna Stabler (CASCADE, Prifysgol Caerdydd) a Kathy Nuza, Prif Arweinydd, Gwasanaeth Cynhadledd Grwpiau Teulu Bi Borough (Kensington a Chelsea a San Steffan)

Amser: 11yb – 12yp

Dyddiad: 26ydd Mai 2021

Fframwaith Ymarfer Ailuno NSPCC: fframwaith wedi’i lywio gan dystiolaeth i wneud penderfyniadau parhaol diogel i blant dan ofal.

Mae’r sesiwn yn cynnig trosolwg o’r Fframwaith Ymarfer Ailuno, fframwaith cynhwysfawr sy’n dwyn ynghyd mewnwelediadau ymchwil, arweiniad ymarferol ac adnoddau i gynorthwyo ymarferwyr i gasglu tystiolaeth gadarn a gwneud penderfyniadau proffesiynol strwythuredig ynghylch parhauster diogel.

Mae’r Fframwaith yn cynrychioli cyfle i fynd i’r afael â chanfyddiadau ymchwil, bod llawer o blant sy’n dychwelyd adref o ofal yn profi camdriniaeth ac esgeulustod pellach neu bod yr lleoliad yn chwalu (gan arwain at ddychweliad i ofal weithiau) (DfE, 2013; Farmer, 2011; Wade, 2011).  Mae’r cyflwyniad yn tynnu sylw at sut y gall asesiad, cynllunio a chefnogaeth gref i blant a theuluoedd newid y tebygolrwydd y bydd plentyn yn dychwelyd i ofal ar ôl i benderfyniad ailuno gael ei wneud. 

Gwerthuswyd effeithiolrwydd y Fframwaith yn 2016, gydag astudiaeth yn dangos bod bron pob plentyn a ddychwelwyd adref o dan y rhaglen wedi aros gartref chwe mis yn ddiweddarach, a bod pryderon ynghylch diogelwch llawer o’r plant wedi dirywio (Gill, C. 2016    Taking Care evaluation: the return home and short-term outcomes for looked after children. Llundain: NSPCC).   Mae’r Fframwaith wedi’i argymell gan y Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE) fel adnodd i wella sefydlogrwydd lleoliadau.

Mae’r sesiwn yn cynnwys cyfle i’r gynulleidfa ofyn cwestiynau.

Cyflwynir gan: Chiara Marin, Rheolwr Gweithredu, NSPCC ac Anna Holland, Gweithiwr Cymdeithasol Ymgynghorol, NSPCC

Amser: 1.30 – 2.30 y.p

Dyddiad: 13ydd Mai 2021

Rhwydwaith Eiriolaeth Rhieni Rhyngwladol

Rhan 1: Adeiladu Mudiad dan Arweiniad Rhieni i Drawsnewid Lles Plant: Yr Hanes a’r Dyfodol (Gwersi o Efrog Newydd)

David Tobis, Ph.D., actifydd lles plant ac awdur From Pariahs to Partners

Sabra Jackson, Eiriolwr Rhiant, actifydd ac Arbenigwr Ymgysylltu â Rhieni yn y Weinyddiaeth ar gyfer Gwasanaethau Plant, sy’n goruchwylio’r Cyngor Cynghori Rhieni

Bydd David Tobis yn siarad am darddiad ac ystod eiriolaeth ac actifiaeth rhieni dros les plant yn Ninas Efrog Newydd. Bydd yn disgrifio sut mae esiampl Dinas Efrog Newydd wedi lledaenu i wledydd eraill a rôl y Rhwydwaith Eiriolaeth Rhieni Rhyngwladol i gefnogi’r mudiad eiriolaeth rhieni. 

Bydd Sabra Jackson yn siarad am ei phrofiad personol gyda lles plant a’i rôl gynnar a’i gweithgareddau presennol ynglŷn â diwygio system lles plant Dinas Efrog Newydd.  

Part 2: Rhwydwaith Eiriolaeth Rhieni (PAN) – Gorllewin Morgannwg

Dechreuwch, gwnewch wahaniaeth, a gwnewch iddo ddigwydd (Gwersi o Gwent)

Mae Fiona MacLeod yn gweithio mewn rolau a swyddi amrywiol o fewn gwasanaethau cymdeithasol plant a theuluoedd ers dros 30 mlynedd.  Wrth weithio fel Swyddog Adolygu Annibynnol, mae hi wedi bod yn arwain ar brosiect i ddatblygu eiriolaeth rhieni (PAN) yn rhanbarth Gorllewin Morgannwg dros y flwyddyn ddiwethaf.

Bydd Fiona yn cyflwyno amlinelliad o brosiect PAN yng Ngorllewin Morgannwg sy’n anelu at ddatblygu eiriolaeth rhiant i riant yn y rhanbarth, gyda’r nod o gefnogi a grymuso rhieni trwy brosesau amddiffyn plant a phrosesau llys, gan drafod datblygiadau, heriau, cyfleoedd a dyheadau allweddol.

Mae Sana Malik yn aelod sefydlol o PAN, (ynghyd â Fiona), ac mae’n rhiant-gynrychiolydd sefydledig ar grŵp llywio PAN. Mae hi’n gweithio fel gweithiwr proffesiynol gofal cymdeithasol.  Mae Naomi Hanmer yn gynrychiolydd rhiant mwy newydd i’r grŵp ac mae’n gweithio ym maes y gyfraith. 

Bydd Sana a Naomi yn siarad am eu profiadau personol o’r system lles plant, a’u barn ar sut y gall eiriolaeth rhieni arwain at y newidiadau i fagu hyder a dylanwad rhieni, pontio’r bwlch mewn perthnasoedd â’r gwasanaethau statudol, a sicrhau bod plant yn cael gofal diogel lle bynnag y bo hynny’n bosibl, gartref gyda’u rhieni a’u teuluoedd. 

Byddwn yn cyflwyno recordiad llais o brofiadau nifer o’r rhieni gynrychiolwyr ar y grŵp llywio, eu barn am eu profiadau o ofal cymdeithasol plant, a’r hyn sydd wedi bod fwyaf arwyddocaol yn eu taith. 

Amser: 4:30 y.p – 6:0 y.p

Dyddiad: 4ydd Mai 2021

Rhannu prif negeseuon o’r gwerthusiad o gynllun ymyrryd Gwella.

Roedd ‘Gwella’ yn ymyriad llwyddiannus a gafodd ei ddatblygu a’i gynnal gan Barnardo’s Cymru ar draws gogledd a de Cymru rhwng 2017 a 2020.

Crëwyd y cynllun ymyrryd i gefnogi plant rhwng 5 ac 11 oed oedd yn gysylltiedig â’r gwasanaethau cymdeithasol ac wedi cael profiad o drawma a cham-drin. Ei nod oedd cynnig system o weithwyr proffesiynol cefnogol o’u cwmpas oedd yn ymwybodol o faterion trawma, a gwella eu perthynas â’u prif ofalwyr. Cafodd 31 o blant a’u rhieni a’u gofalwyr eu cefnogi drwy’r prosiect hwn. Mae’r sesiwn hon yn rhannu negeseuon allweddol o werthuso’r prosiect.

Roedd hyn yn cynnwys pwyslais amlwg ar ddogfennu profiadau pawb oedd yn gysylltiedig, gan gynnwys tîm Gwella, rhieni a gofalwyr, plant, arbenigwyr ymgynghorol a gweithwyr proffesiynol allanol o feysydd gofal cymdeithasol ac addysg. Mae’r prif negeseuon yn canolbwyntio ar beth oedd cynllun ymyrryd Gwella a sut y gellir ei gyflwyno’n effeithiol, ynghyd â rhannu beth oedd y deilliannau i blant a theuluoedd a sut a pham bod y rhain wedi digwydd.  

Cyflwynir gan

Dr Sophie Hallett, Prifysgol Caerdydd.

Am fwy o wybodaeth, ymwelch a tudalen y prosiect

Gyrfaoedd addysgol plant sydd â phrofiad o ofal y tu allan i’r cartref – Beth ellir ei ddysgu o astudiaethau o’u llwybrau addysgol?

Mae’n hysbys bod plant â phrofiad gofal y tu allan i’r cartref (OHC) yn perfformio’n wael yn yr ysgol ac yn y system addysg. Fodd bynnag, rydym yn gwybod llai am eu gyrfaoedd addysgol dros amser, a sut mae eu llwybrau addysgol yn cymharu â’u cyfoedion o’r un oed.

Ar ôl dilyn tua 12 000 o blant a anwyd yn Stockholm am gyfnod o tua 50 mlynedd, sylweddolwyd bod bron i 8% ohonynt wedi’u rhoi mewn gofal OHC ar ryw adeg cyn eu pen-blwydd yn 13 oed.

Mae’r cyflwyniad hwn yn disgrifio cyfres o astudiaethau o yrfaoedd addysgol plant sydd â phrofiad o OHC dros gwrs bywyd. Yn benodol, mae’n canolbwyntio ar ba oblygiadau y gallai canlyniadau’r astudiaethau hyn eu cael i’r system addysg a lles plant sy’n gyfrifol am anghenion addysgol plant OHC heddiw.

Cyflwynir gan

Dr Hilma Forsman
Adran Gwaith Cymdeithasol
Prifysgol Stockholm

Buddion dwyffordd – Posibiliadau pobl anabl yn rôl cynhalwyr maeth

Mae prinder mawr cynhalwyr maeth yn Lloegr ac mae Prifysgol Caerwrangon wedi cynnal ymchwil i ddysgu pam nad yw pobl anabl yn cael eu dewis ar gyfer rôl cynhalwyr maeth. 

Bydd y gweminar yn cyflwyno canfyddiadau’r ymchwil gan gynnwys fideo fer sy’n disgrifio prif faterion moesegol ac ymarferol pwnc nad yw’n denu llawer o sylw ym maes cyfleoedd cyfartal. 

Cynhaliodd y brifysgol yr ymchwil ar y cyd â rhwydwaith gwasanaethau i bobl anabl o’r enw Shaping Our Lives a Rhaglen Gydweithredol Gofal Maeth, gan astudio pedwar gwasanaeth maeth yn y sectorau statudol, preifat ac elusennol. Cynhyrchwyd y prosiect ar y cyd yn ôl dull ‘Ymchwil ar Waith’, gan newid polisïau ac arferion pan ddaeth materion i’r amlwg. 

Fe roes un asiantaeth y gorau i’r prosiect ar ôl i’w rheolwyr newydd ddweud na fydden nhw o blaid parhau. Aeth y prosiect rhagddo rhwng 2018 a 2020 o dan nawdd DRILL (Disabled Research into Independent Living and Learning) a Chronfa Fawr y Lotri Wladol. 

Gwelwyd bod sawl peth yn rhwystro pobl anabl rhag bod yn gynhalwyr maeth, er gwaetha’r ffaith bod gan lawer ohonyn nhw eu plant eu hunain ac amrywiaeth helaeth o fedrau perthnasol. Ymhlith y meini tramgwydd hynny mae rhagfarn proffesiynolion, diffyg eglurder am iechyd, prinder pobl i’w hefelychu ac ansicrwydd am hawl i fynnu budd-daliadau. 

Roedd yn anodd ennyn diddordeb asiantaethau maethu a mudiadau pobl anabl mewn prosiect y gallen ni ei weld yn un lle y byddai pawb ar ei ennill – bydd pobl anabl yn cael dod o hyd i waith, bydd rhagor o drefniadau cartrefu ar gael i blant mae angen gofal arnyn nhw a bydd anawsterau denu cynhalwyr maeth yn llai o dipyn. 

Cyflawnodd tîm yr ymchwil gynnydd ar draws y pedwar safle arbrofol a thrwy rhagor o sylw yn y cyfryngau, gan lwyddo i gyfweld 12 cynhaliwr maeth anabl sy’n dangos bod pobl o’r fath yn gallu llwyddo yn y rôl. Meddai Alison: 

“… a minnau’n gynhaliwr maeth anabl, fyddwn i byth wedi disgwyl cael cyfle i ofalu am blentyn ac arno anghenion cymhleth. Roeddwn i’n disgwyl y byddai rhaid aros am sbel ac mai dim ond achosion hawdd fyddai ar gynnig ond dyw’r asiantaeth ddim wedi gwneud hynny a phob clod iddi.” 

Meddai Jon: 

“Mae dau o blant yn byw gyda fi ers bod yn fach iawn a dydyn nhw ddim yn gweld pobl anabl yn anarferol. Dyna fantais cynhwysiant – cydraddoldeb naturiol.” 

Mae gobaith y bydd gweminarau megis menter ExChange yn helpu i ledaenu canfyddiadau’r prosiect ar draws y deyrnas. Trwy dynnu sylw at lwyddiant pobl megis Alison a Jon, dylai fod modd annog asiantaethau maethu a phobl anabl i fanteisio ar bosibiliadau helaeth cynhalwyr anabl. Mae Prifysgol Caerwrangon yn chwilio am arian i barhau â’r prosiect – mae corff maethu gwladol, CoramBAAF, wedi gofyn iddi lunio llawlyfr am gynhalwyr maeth anabl ac mae’n bwriadu cynnig hyfforddiant i asiantaethau maethu yn y maes hwn sydd heb ddenu llawer o sylw hyd yma. 

Y Dr Peter Unwin, Prifysgol Caerwrangon, Becki Meakin, Shaping Our Lives

Gweithwyr Cymdeithasol mewn Ysbytai

Mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn aml yn lleoli timau o weithwyr cymdeithasol mewn ysbytai i gynllunio rhyddhau pobl hŷn a fydd angen gofal a chefnogaeth barhaus er mwyn gadael yr ysbyty.

Mae’r gweminar hwn yn cyflwyno canfyddiadau astudiaeth ethnograffig o dîm o’r fath. Mae’n nodi sut mae natur fiwrocrataidd y tasgau arferol y mae gweithwyr cymdeithasol ysbytai yn eu cyflawni, y pwysau gan reolwyr ysbytai ac uwch reolwyr awdurdodau lleol i ryddhau cleifion yn gyflym, a cheisio cael lle i weithio ochr yn ochr â hierarchaeth gweithwyr proffesiynol ysbytai, yn creu amgylchedd heriol ar gyfer ymarfer gwaith cymdeithasol.

Er gwaethaf yr heriau hyn, yn ystod y gwaith maes roedd yn bosibl gweld gwerthoedd gwaith cymdeithasol allweddol hawliau dynol, cyfiawnder cymdeithasol a grymuso yn cael eu deddfu trwy arferion gweithwyr cymdeithasol, er gyda rhai cyfyngiadau. Daw’r gweminar i ben gyda dadl y gallai sgiliau ac ymrwymiad gweithwyr cymdeithasol ysbytai gael eu defnyddio mewn rôl estynedig i helpu i leihau’r nifer sy’n mynd ‘nôl i’r ysbytai a chefnogi pobl â chyflyrau iechyd tymor hir i addasu i’w hamgylchiadau a datblygu ffyrdd o amddiffyn iechyd.

Cyflwynir gan: Dr Dan Burrows, Prifysgol Caerdydd

Dadlwythwch cyflwyniad Dr Dan Burrows

Fy Mhywyd Fy Penderfyniadau

Hawl i berthynas: Mynd i’r afael â’r rhwystrau y mae pobl sydd ag anableddau dysgu’n eu hwynebu wrth ddatblygu a chynnal perthnasoedd rhywiol. 

Yn ein pedwerydd gweminar o gyfres DRILL (Ymchwil i Anabledd ynghylch Byw a Dysgu Annibynnol), rydym yn rhannu’r prosiect ymchwil hwn a arweinir gan y Tîm Datblygu Cenedlaethol ar gyfer Cynhwysiant (NTDi) ar y cyd â My Life My Choice (MLMC). Mae MLMC yn sefydliad hunan-eiriolaeth dros oedolion sydd ag anableddau dysgu, yn Swydd Rydychen.

Mae gan bobl sydd ag anableddau dysgu hawl i ddatblygu perthnasoedd rhywiol. Mae Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl sydd ag Anableddau (UNCRPD) yn datgan bod gan bobl sydd ag anableddau hawl i beidio â chael eu hanffafrio ym mhob agwedd ar briodas, teulu, bod yn rhiant a pherthnasoedd.  Y realiti yw bod oedolion sydd ag anableddau dysgu’n wynebu rhwystrau sefydliadol ac agweddol sy’n eu rhwystro rhag ymarfer a mwynhau’r hawl sylfaenol hon.

Yn 2018, gwnaeth NTDi a MLMC gyd-gynhyrchu ymchwil i’r rhwystrau y mae pobl sydd ag anawsterau dysgu’n eu hwynebu wrth ddatblygu a chynnal perthnasoedd rhywiol.  Ystyriodd yr ymchwil effaith polisïau ac arferion gwasanaethau cefnogol, i ganfod rhwystrau’n well yn ogystal ag enghreifftiau o arferion da.

Canfu’r ymchwil fod rhwystrau’n cynnwys: cyfleoedd prin i gwrdd â phartneriaid; rhwystrau gan deuluoedd a staff (bwriadol ac anfwriadol) gyda rhywioldeb yn cael ei ystyried yn ‘warthnod’ o hyd; diffyg arian a chludiant; diffyg gwybodaeth am rywioldeb a chadw’n ddiogel (a diffyg ymwybyddiaeth o adnoddau am hyn); ffrindiau a chyd-letywyr anghefnogol; ac nid ystyrir perthnasoedd rhywiol yn flaenoriaeth wrth gomisiynu gwasanaethau heblaw am ddiogelu.

Arweiniodd yr ymchwil at naw argymell allweddol i ddarparwyr addysg, gwasanaethau iechyd a gofal i gefnogi oedolion sydd ag anableddau dysgu wrth ddatblygu a chynnal perthnasoedd rhywiol.  Mae’r gweminar hwn, a gyflwynir gan NTDi a MLMC yn rhoi cipolwg rhagorol ar yr ymchwil a gyd-gynhyrchir, ei chanfyddiadau a’i hargymhellion.

Darlith Blynyddol Mabwysiadu 2021

Parchu hunaniaethau plant a perthnasau mewa mabwysiadu.

I’r mwyafrif helaeth o blant, mae mabwysiadu’n creu perthnasoedd gydol oes ac ymdeimlad o berthyn yn y teulu mabwysiadol. Ond mae mabwysiadu hefyd yn golygu gwahanu’r plentyn yn gyfreithiol o’r teulu biolegol, ac yn aml colli perthnasoedd allweddol gydag aelodau o’r teulu biolegol a rhai eraill, gan gynnwys gofalwyr maeth, sydd wedi cael rolau pwysig ym mywyd y plentyn. Gyda hyn daw colli hunaniaeth y plentyn fel aelod o gymuned ei deulu biolegol. Gall pob un o’r colledion hyn gael effaith gydol oes. Bydd y cyflwyniad hwn yn archwilio’r colledion hyn a’r ffyrdd y gallent gael eu lleddfu, gan gynnwys rôl rhieni mabwysiadol wrth ddarparu sylfaen ddiogel y gall plant archwilio eu hunaniaethau a’u perthnasoedd ohoni. 

Bydd y ddarlith yn seiliedig ar bennod mewn llyfr a ysgrifennodd yr Athro Neil yn ddiweddar.

Beek, Mary and Neil, Elsbeth (2020) Respecting children’s relationships and identities in adoption. In: The Routledge Handbook of Adoption. Routledge, Taylor & Francis Group, Abingdon and New York, pp. 76-89. ISBN 978-1-138-36250-5 

A gyflwyniad gan

Beth Neil
Athro
Prifysgol Dwyrain Anglia