Choice, control and person-centredness in day centres for older people

Gan Katharine Orellana, Jill Manthorpe ac Anthea Tinker

Journal of Social Work

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr David Wilkins

Pa gwestiwn sydd dan sylw yn yr astudiaeth?

Mae’r papur hwn yn honni y tybir yn aml bod canolfannau dydd i bobl hŷn wedi dyddio neu’n rhy ddrud, yn enwedig o ystyried sylw Deddf Gofal 2014 ar ddewis, rheolaeth a chanolbwyntio ar y person. Mae’r awduron yn archwilio beth yw barn gweithwyr proffesiynol a phobl hŷn am y gwasanaethau hyn, ac i ba raddau y gellir deddfu cymorth sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn mewn canolfannau dydd. 

Sut gwnaethant astudio hyn?

Roedd yr astudiaeth yn para am dair blynedd, gyda ffocws ar bedair canolfan ddydd gyffredinol. Dewiswyd y canolfannau yn bwrpasol, fel eu bod yn rhychwantu’r awdurdod lleol, y gymdeithas dai a’r sectorau gwirfoddol/dielw. Roedd dwy o’r canolfannau mewn ardaloedd trefol iawn, un mewn tref fach ac un mewn ardal wledig. 

Cynhaliodd prif awdur y papur ymweliadau wythnosol â’r canolfannau rhwng mis Medi 2015 a mis Rhagfyr 2016. Yn ystod yr amser hwn, cynhaliwyd cyfweliadau â 13 o staff awdurdodau lleol, gan gynnwys gweithwyr cymdeithasol, comisiynwyr a’r rhai sy’n atgyfeirio, 23 o bobl hŷn, 10 o ofalwyr teulu a 23 o staff canolfannau dydd, gan gynnwys rheolwyr, gwirfoddolwyr a gofalwyr. 

Beth oedd eu canfyddiadau?

Mae’r papur yn cyflwyno ei ganfyddiadau ar draws tair thema – barn gweithwyr proffesiynol ar ganolfannau dydd, deddfu gofal sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn, a barn pobl hŷn ar ganolfannau dydd. 

– Barn gweithwyr proffesiynol

Roedd ymarferwyr o’r farn bod canolfannau dydd yn berthnasol i’w gwaith, ar y cyfan yn fwy na chomisiynwyr awdurdodau lleol. Nododd ymarferwyr bwysigrwydd darparu ystod o wasanaethau yn yr ardal, gan gynnwys canolfannau dydd, fel y gall pobl hŷn wneud dewisiadau ystyrlon am yr hyn maen nhw ei eisiau. Fodd bynnag, roedd rhai comisiynwyr o’r farn y byddai’r dewisiadau o fewn canolfannau dydd eu hunain yn cael eu cyfyngu gan argaeledd gweithgareddau, opsiynau prydau bwyd a rotas staff amhersonol. 

– Deddfu dulliau sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn

Soniodd ymarferwyr am bwysigrwydd paru pobl â’r ganolfan iawn ar eu cyfer, a oedd yn golygu gwybod am y ganolfan, a’i gweithgareddau, yn ogystal â’r unigolyn. Nododd rheolwyr canolfannau dydd hefyd bwysigrwydd defnyddio dull wedi’i bersonoli. Soniodd y bobl hŷn sy’n mynychu canolfannau dydd am allu dewis ble i eistedd, pa ddiodydd a phrydau bwyd i’w cael, a pha weithgareddau yr oeddent am eu gwneud. Ar y llaw arall, nid oedd rhai pobl hŷn wedi cael cynnig canolfannau neu wasanaethau eraill, ac ni  ddarperir ar gyfer anghenion a dewisiadau unigol bob amser. Weithiau, y dewis oedd ar gael oedd naill ai gwneud gweithgaredd neu beidio â gwneud gweithgaredd, yn hytrach na dewis rhwng gwahanol weithgareddau; ac mewn un ganolfan, nid oedd dewis prydau bwyd. Teimlai rhai comisiynwyr ac ymarferwyr fod y defnydd o ganolfannau dydd yn cael ei yrru’n bennaf gan anghenion. 

– Barn pobl hŷn

Dywedodd pobl hŷn eu bod yn gwerthfawrogi natur gymunedol y canolfannau dydd, a pharhad perthnasoedd â staff. Fodd bynnag, dywedodd rhai pobl hŷn eu bod yn ei chael yn anodd byw gyda thrigolion eraill, yn enwedig os oeddent yn ymddwyn mewn modd annymunol neu annifyr. Weithiau roedd staff yn rhy brysur wrth helpu pobl ag anghenion corfforol neu feddygol i drefnu a chymryd rhan mewn gweithgareddau cymdeithasol.  


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan 

Llun o'r awdur yr adolygiad erthygl, Dr David Wilkins

Dr David Wilkins

The influence of adoption on sibling relationships: Experiences and support needs of newly formed adoptive families

Gan Sarah Meakings, Amanda Coffey a Katherine Shelton 

British Journal of Social Work, 50 (5), tt. 1324-1344

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr David Wilkins

Pa gwestiwn sydd dan sylw yn yr astudiaeth?

Mae’r papur hwn yn edrych ar sut mae mabwysiadu yn effeithio ar berthnasoedd brodyr a chwiorydd, yn eu gwahanol ffurfiau. 

Sut yr astudion nhw’r pwnc?

Adolygwyd cofnodion ffeiliau achos 374 o blant a osodwyd i’w mabwysiadu yng Nghymru yn ddiweddar. Yn ogystal, cwblhaodd 96 o rieni mabwysiadol holiadur, a chyfwelwyd â 40 o’r rhieni hyn hefyd. Cwblhawyd yr holiaduron bedwar mis ar ôl i’r plentyn gael ei fabwysiadu, a chynhaliwyd y cyfweliadau bum mis yn ddiweddarach. 

Beth oedd eu canfyddiadau?

Canfu dadansoddiad o gofnodion y ffeiliau achos fod gan y mwyafrif o’r plant a gafodd eu mabwysiadu (n = 325, 87%) o leiaf un brawd neu chwaer, a bod traean (n = 122, 33%) wedi’u mabwysiadu fel rhan o grŵp o frodyr a chwiorydd. O sampl yr holiadur, gosodwyd bron i draean (n = 29, 30%) i’w fabwysiadu fel rhan o grŵp o frodyr a chwiorydd, ac roedd gan y mwyafrif (n = 81, 84%) o leiaf un brawd neu chwaer yn byw yn rhywle arall. Crëwyd perthnasoedd brodyr a chwiorydd newydd mewn bron i draean o’r teuluoedd (n = 28, 29%). Adroddwyd bod perthnasoedd â brodyr a chwiorydd yn rhoi cwmnïaeth, sicrwydd a chysur i’r plant. Fodd bynnag, roedd rhieni hefyd yn poeni am lefelau annisgwyl o anghytgord rhwng y brodyr a chwiorydd, a chanfyddiadau o ddeinameg niweidiol. Disgrifiodd sawl un mai’r hyn a oedd yn nodweddiadol am y berthynas rhwng brodyr a chwiorydd oedd cenfigen ffyrnig. Cafwyd rhai adroddiadau o drais corfforol rhwng brodyr a chwiorydd. Yn achos plant mabwysiedig â brodyr a chwiorydd trwy enedigaeth sy’n byw yn rhywle arall, siaradodd rhieni’n angerddol am bwysigrwydd cynnal cyswllt ystyrlon, er nad oedd lleiafrif llai eisiau hyn oherwydd pryderon ynghylch diogelwch mewn perthynas â theuluoedd trwy enedigaeth yn fwy cyffredinol. Roedd yr holl rieni a oedd am hyrwyddo cyswllt brodyr a chwiorydd yn teimlo bod angen help arnynt gan yr awdurdod lleol hwyluso hynny. Dywedodd rhai fod yn rhaid iddynt annog gweithwyr cymdeithasol i helpu, a gwnaeth rhai eraill nodi diffyg cefnogaeth amlwg. 

Beth yw’r goblygiadau?

Nid yn unig y mae gan y broses fabwysiadu botensial i dorri a chreu perthnasoedd rhwng gofalwr a phlentyn, mae hefyd yn torri ac yn creu perthnasoedd rhwng plant a phlant. Mae angen i weithwyr cymdeithasol gydnabod a gwerthfawrogi pwysigrwydd perthnasoedd brodyr a chwiorydd i blant mabwysiedig, ac mae angen i awdurdodau lleol feddwl yn ofalus pa gymorth y maent yn ei gynnig i deuluoedd sy’n mabwysiadu er mwyn hyrwyddo a hwyluso cyswllt rhwng brodyr a chwiorydd. 


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr David Wilkins

What do service users want from mental health social workers? A best-worst scaling analysis

Gan Mark Wilberforce, Michele Abendstern, Saqba Batool, Jennifer Boland, David Challis, John Christian, Jane Hughes, Phil Kinder, Paul Lake-Jones, Manoj Mistry, Rosa Pitts a Doreen Roberts. 

British Journal of Social Work, 50 (5), tt. 1324-1344.

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr David Wilkins

Pa gwestiwn sydd dan sylw yn yr astudiaeth?

Mae’r papur hwn yn ystyried yr hyn y mae defnyddwyr gwasanaeth yn ei werthfawrogi fwyaf a lleiaf am weithwyr cymdeithasol iechyd meddwl. 

Sut yr astudion nhw’r pwnc?

Roedd yr astudiaeth yn cynnwys cyfranogwyr (n = 144 o bum rhanbarth gwahanol yn Lloegr) yn darllen cyfres o astudiaethau achos ac yn dewis eu canlyniadau mwyaf a lleiaf dewisol ar gyfer pob un. Cafodd yr astudiaeth ei chynhyrchu ar y cyd gan dîm cymysg o academyddion, pobl â phrofiad o wasanaethau iechyd meddwl a gofalwyr. Trwy broses o drafod, llunio rhestr fer a threialu, cynlluniwyd yr astudiaethau achos hyn i alw deg priodoledd gwaith cymdeithasol, fel a ganlyn:

Mae’r gweithiwr cymdeithasol…

  1. Yn meddwl am fy mywyd cyfan, nid am fy salwch yn unig
  2. Yn amddiffyn fy hawliau a hawliadau
  3. Yn anfeirniadol
  4. Yn trefnu mynediad at wasanaethau eraill
  5. Yn edrych yn ofalus am arwyddion o gam-drin ac esgeulustod
  6. Yn deall pam mae pobl yn dod yn agored i niwed
  7. Yn awgrymu gwahanol ffyrdd o fy helpu, ac nid yw’n canolbwyntio ar feddyginiaeth yn unig
  8. Yn bwynt cyswllt dibynadwy a pharhaus
  9. Yn deall sut y gall anawsterau pobl amrywio o bryd i’w gilydd
  10. Yn dosturiol

Bob tro y dewiswyd un o’r priodoleddau hyn fel yr un ‘gorau’, fe sgoriodd un pwynt. Bob tro y cafodd ei ddewis fel yr un ‘gwaethaf’, fe sgoriodd un pwynt minws. Gan fod pob priodoledd yn ymddangos chwe gwaith yn yr astudiaethau achos, mae hyn yn golygu y gallai’r priodoleddau sgorio rhwng -6 (a ddewisir fel y priodoledd waethaf bob tro) a +6 (a ddewisir fel y priodoledd gorau bob tro) i bob cyfranogwr. 

Beth oedd eu canfyddiadau?

Nododd y canlyniadau cyffredinol fod cyfranogwyr yn graddio priodoledd 8 fel yr un mwyaf cadarnhaol, a phriodoli 4 oedd yr un lleiaf cadarnhaol (gweler y tabl am y safle llawn). Roedd yn ymddangos bod rhai o’r priodoleddau, fel rhifau 2 a 5, yn peri gwahaniaeth barn, gyda rhai cyfranogwyr yn eu gweld yn gadarnhaol iawn, ac eraill yn eu gweld yn negyddol iawn. 

Sgôr gyffredinol:Nodwedd
1Yn bwynt cyswllt dibynadwy a pharhaus
2Yn meddwl am fy mywyd cyfan, nid am fy salwch yn unig
3Yn awgrymu gwahanol ffyrdd o fy helpu, ac nid yw’n canolbwyntio ar feddyginiaeth yn unig
4Yn deall sut y gall anawsterau pobl amrywio o bryd i’w gilydd
5Yn edrych yn ofalus am arwyddion o gam-drin ac esgeulustod
6Yn amddiffyn fy hawliau a hawliadau
= 7Yn anfeirniadol
Yn deall pam mae pobl yn dod yn agored i niwed
8Yn dosturiol
9Yn trefnu mynediad at wasanaethau eraill

Beth yw’r goblygiadau?

Fel y nodwyd yn yr erthygl, pryder pennaf y cyfranogwyr oedd i weithwyr cymdeithasol fod yn bwynt cyswllt dibynadwy a pharhaus, ac roedd hyn yn wir waeth beth oedd nodweddion a phrofiadau unigol y defnyddiwr gwasanaeth. Mae hyn yn awgrymu bod angen i wasanaethau yn eu cyfanrwydd roi sylw manwl i bwysigrwydd cynnal parhad y berthynas, a pheidio â disgwyl i ddefnyddwyr gwasanaeth ffurfio ac ail-ffurfio perthnasoedd â gwahanol weithwyr yn ddiangen. Yr ail briodoledd bwysicaf oedd talu sylw i fywyd cyfan y defnyddiwr gwasanaeth, nid i’w salwch yn unig. Mae hyn yn tynnu sylw at arwyddocâd parhaus y model cymdeithasol o iechyd meddwl – gweld a deall pobl yn eu cyd-destun, nid fel set o symptomau. Mae hefyd yn adlewyrchu’r cyfraniad pwysig y gall gweithwyr cymdeithasol ei wneud i bobl ag anawsterau iechyd meddwl, nid yn unig fel cydgysylltwyr gofal, ond fel pobl ddibynadwy y gallant ffurfio perthynas gyfannol â nhw.  


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr David Wilkins

Rethinking how we view gang members

By Sarah Frisby-Osman and Jane L. Wood (2020) 

Youth Justice, 20(1-2) 93–112 

Crynodeb o erthygl gan Nina Maxwell

Pa gwestiwn sydd dan sylw yn yr astudiaeth?

Mae’r darn hwn yn holi a yw anghenion pobl ifanc sy’n ymwneud â gangiau yn gryfach na’r rhai nad ydyn nhw’n ymwneud â gangiau o ran hwyliau, ymddygiad ac iechyd y meddwl. Mae lefelau’r ddwy garfan wedi’u cymharu o ran ofn ac iselder, teimlo’n bryderus ac yn euog, camymddwyn, dioddef o ganlyniad i drais a’r gallu i drin a thrafod sefyllfaoedd cymdeithasol gan gynnwys cefnu ar foesau a meithrin dicter trwy deimlo pethau i’r byw. 

Sut yr astudion nhw’r pwnc?

Dewisodd yr awduron amrywiaeth o bobl i’w hastudio. Gwahoddon nhw ferched a bechgyn o dair ysgol yn Lloegr, mewn ardaloedd lle mae gangiau’n weithgar iawn yn ôl Llywodraeth San Steffan, i gymryd rhan yn yr astudiaeth. Un o ysgolion uwchradd y brif ffrwd, coleg addysg bellach ac uned atgyfeirio disgyblion oedd y tri sefydliad o dan sylw. Cymerodd 91 o bobl ifanc ran yn yr astudiaeth – 14.93 oedd yr oedran cymedrig. Ymhlith y rheiny, nodwyd 56 (62%) yn rhai nad ydyn nhw’n ymwneud â gangiau, 32 (35%) yn aelodau o’r gangiau a 3 (3%) yn rhai anhysbys eu sefyllfa yn ôl canfyddiadau dull didoli trylwyr.  Mesurwyd eu hanghenion nhw o ran hwyliau, ymddygiad ac iechyd y meddwl trwy amryw ffyrdd megis Beck Depression InventoryMoral Disengagement Scale a Strengths and Difficulties Questionnaire.  

Beth oedd eu canfyddiadau?

Mae pobl ifanc sy’n ymwneud â gangiau yn fwy tebygol na’r rhai nad ydyn nhw’n ymwneud â gangiau o gwyno am ofn ac iselder, problemau ymddwyn, dioddef o achos trais, cefnu ar foesau a meithrin dicter yn y meddwl. Doedd dim gwahaniaeth rhwng y ddwy garfan o ran teimlo’n bryderus ac yn euog. Dadansoddwyd anghenion yn unigol i weld pa rai fyddai’n fwy tebygol o godi trwy ymwneud â gangiau. Problemau ymddwyn, cefnu ar foesau a meithrin dicter yn y meddwl sydd fwyaf cysylltiedig â bod mewn gang yn ôl y dadansoddi ac ofn, iselder a dioddef o achos trais sydd nesaf. Dyw teimlo’n bryderus neu’n euog ddim yn gysylltiedig â gangiau. 

Beth yw’r goblygiadau?

Mae’r astudiaeth yn dweud bod angen ystyried nodweddion seicolegol a chymdeithasol-wybyddol mewn strategaethau achub y blaen ac atal ynglŷn â darogan a allai rhywun ymuno â gang. Yn benodol, mae’r canfyddiadau wedi dangos mai ymddygiad gwrthgymdeithasol a heriol yw’r brif ffordd o ddarogan a allai rhywun ymuno â gang. At hynny, dylai strategaethau achub y blaen ac atal ystyried ofn ac iselder pobl ifanc achos bod diffyg hunan-barch a phrinder ‘cyfleoedd teg’ yn ymwneud â’r dyb bod modd diwallu anghenion sylfaenol trwy ymuno â gang. Yn olaf, dylai strategaethau achub y blaen ac atal fynd i’r afael ag effaith deimladol dioddef o achos trais a thuedd pobl ifanc i gefnu ar foesau a meithrin dicter yn y meddwl wrth drin a thrafod sefyllfaoedd cymdeithasol. 

No two gangs are alike: The digital divide in street gangs’ differential adaptations to social media.

Gan Andrew Whittaker, James Densley a Karin S. Moser (2020) 

Computers in Human Behaviour, 110.

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr Nina Maxwell

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio?

Mae’r erthygl yn canolbwyntio ar y cwestiwn a oedd gwahaniaethau yn nefnydd aelodau gangiau o’r cyfryngau cymdeithasol ar lefel unigol (aelodau iau versus aelodau hŷn) a lefel grŵp  (gangiau llai sefydledig versus gangiau mwy sefydledig) yn Waltham Forest, Llundain. 

Sut aethon nhw ati i astudio hyn?

Astudiaeth dulliau cymysg oedd hon oedd yn cynnwys casglu data mewn dau gam. Yn gyntaf  cynhaliwyd cyfweliadau ansoddol, lled-strwythuredig gyda chyn-aelodau gangiau, pobl ifanc yr effeithiwyd arnynt gan gangiau, swyddogion heddlu, gweithwyr cyfiawnder troseddol, gweithwyr awdurdod lleol, gan gynnwys diogelwch cymunedol, addysg, cymorth cynnar ac atal terfysgaeth, a gweithwyr llawr gwlad y sector gwirfoddol. Yn ail, profwyd y canfyddiadau cychwynnol gyda dau grŵp ffocws yn cynnwys rhanddeiliaid o asiantaethau llywodraeth leol, gweithwyr cyfiawnder troseddol a gweithwyr llawr gwlad. Oherwydd ystyriaethau moesegol yn ymwneud â diogelwch y bobl a gyfwelwyd a’r ymchwilydd, nid oedd yr astudiaeth yn cynnwys aelodau gweithredol o gangiau.

Beth oedd eu canfyddiadau?

Canfu’r erthygl fod gangiau’n gwahaniaethu yn eu defnydd o’r cyfryngau cymdeithasol. Yn fras, roedd aelodau hŷn oedd wedi hen sefydlu eu henw yn tueddu i osgoi’r cyfryngau cymdeithasol er mwyn lleihau’r risg o gael eu canfod gan yr heddlu. Roedd aelodau iau, nad oedd eu henw wedi’i sefydlu i’r un graddau, yn fwy tebygol o ddefnyddio’r cyfryngau cymdeithasol i feithrin enw a statws. Roedd y canfyddiadau’n dangos bod gangiau wedi symud i ffwrdd o lwyfannau agored y gellid eu defnyddio ar gyfer gwyliadwriaeth yr heddlu fel Facebook at lwyfannau wedi’u hamgryptio ar bob pen fel WhatsApp. Caiff apiau fel Snapchat eu defnyddio hefyd i hysbysebu a gwerthu cyffuriau gan nad oes modd cyrchu ffotograffau a negeseuon ar y rhain ar ôl cyfnod penodol fel mater o drefn. O ran y gangiau oedd yn defnyddio cyfryngau cymdeithasol, roedd rhai’n defnyddio apiau gyda thracio GPS fel Find MyiPhone neu Find My Friends i gynyddu lefel eu monitro a’u rheolaeth ar aelodau iau, er enghraifft drwy ofyn am dystiolaeth ffotograffig a fideo o’u gweithgareddau. 

Beth yw’r goblygiadau?

Er bod gangiau’n gwahaniaethu yn eu defnydd o’r cyfryngau cymdeithasol, roedd hyd yn oed y gangiau nad oedd yn eu defnyddio’n gwybod bod modd eu defnyddio fel arf yn eu herbyn, neu y gallen nhw eu defnyddio yn erbyn eu cystadleuwyr. Casgliad yr awduron yw lle bo’r heddlu a gweithwyr cymdeithasol yn monitro cyfryngau cymdeithasol i ganfod arwyddion o wrthdaro arfaethedig, gellir defnyddio hyn yn effeithiol i ddad-ddwysau sefyllfaoedd cyn i drais difrifol ddigwydd. Mae’r erthygl yn pwysleisio y dylai darparwyr gwasanaeth fod yn ymwybodol y gallai aelodau hŷn o’r gangiau fod yn monitro ac yn rheoli’r aelodau iau yn barhaus drwy’r cyfryngau cymdeithasol. Gall gwyliadwriaeth o’r fath gyfyngu ar gyfleoedd pobl ifanc i geisio cymorth.  


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr Nina Maxwell

Children living with parental substance misuse: A cross-sectional profile of children and families referred to children’s social care

Gan Jessica Roy

Child & Family Social Work (2020)

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr Donald Forrester

Pa gwestiwn mae’r ymchwil yn ceisio’i ateb?

Mae cyfran uchel o waith cymdeithasol plant a theuluoedd yn cynnwys rhieni sy’n camddefnyddio cyffuriau neu alcohol, ond prin yw’r ymchwil sy’n archwilio natur y materion hyn – ac mae bron 20 mlynedd ers yr astudiaeth fwyaf i wneud hynny Mae ymchwil Roy yn mynd i’r afael â hyn trwy ddisgrifio nodweddion 299 o blant o 186 o deuluoedd a gyfeiriwyd at un awdurdod lleol yn Lloegr ac ymateb i’r cwestiwn – beth yw’r mathau o broblemau alcohol a chyffuriau rhieni sy’n cael eu cyfeirio at wasanaethau plant?

Sut mae’n ceisio gwneud hynny?

Mae’r astudiaeth yn seiliedig ar gofnodion achos gwaith cymdeithasol. Mae’r papur yn darparu disgrifiad o’r sampl, ac yn ystyried a oes unrhyw gysylltiadau arwyddocaol rhwng y gwahanol newidynnau 

Beth roedd yn ei gynnwys?

Y prif atgyfeiriwr oedd yr heddlu ac alcohol oedd y sylwedd mwyaf cyffredin a nodwyd – i bron tri chwarter y plant. Roedd cysylltiadau cryf â heriau rhieni eraill – roedd 44% o’r plant yn byw mewn teuluoedd lle’r oedd iechyd meddwl rhieni yn broblem, 43% yn profi cam-drin domestig a 60% yn ymwneud â chyfiawnder troseddol. Roedd cyfran uchel iawn wedi bod mewn cysylltiad blaenorol â gwasanaethau plant – roedd bron 70% o’r teuluoedd wedi cael atgyfeiriadau blaenorol.

Sut dylen ni ddehongli’r canfyddiadau?

Elfen fwyaf diddorol yr astudiaeth hon fydd y gwaith dilynol, a fydd yn ceisio darganfod beth ddigwyddodd i’r plant a pha ffactorau a ddylanwadodd ar eu canlyniadau. Gall hyn ein helpu i nodi ffactorau risg neu amddiffynnol, a rhoi awgrymiadau am sut y gallem helpu teuluoedd yn fwy effeithiol. 

Serch hynny, mae’r canfyddiadau hyn hefyd yn ddiddorol ynddynt eu hunain. Fi oedd prif awdur astudiaeth debyg i’r un hon – rhyw ugain mlynedd yn ôl – ac efallai mai’r canfyddiad mwyaf trawiadol yw bod y sefyllfa’n ymddangos yn eithaf tebyg. Wrth gwrs, dim ond un awdurdod lleol ydyw – ac nid un Cymreig – ond mae’r ffordd y mae problemau cyffuriau ac alcohol rhieni wedi’u cydblethu mewn tapestri cymhleth o broblemau eraill yn aros yr un fath. Felly, mae problemau alcohol neu gyffuriau yn gysylltiedig â thlodi, cam-drin domestig, materion iechyd meddwl a llu o gymhlethdodau eraill.

Mae hyn yn golygu mai prin y mae camddefnyddio cyffuriau neu alcohol yn broblemau ar wahân. Maent yn cael eu hachosi gan amrywiaeth o faterion eraill ac yn cyfrannu atynt. Mae hyn yn awgrymu dau beth. Yn gyntaf, mae angen i weithwyr cymdeithasol feddu ar ddealltwriaeth dda o broblemau alcohol a chyffuriau. Dylent wybod beth sy’n achosi camddefnyddio cyffuriau neu alcohol a hanfodion sut i helpu – a’r hyn nad yw’n helpu. Yn ail, mae angen i weithwyr cymdeithasol gydnabod hefyd nad yw’r wybodaeth hon yn ddigonol ar ei phen ei hun – oherwydd mai prin y bydd problemau cyffuriau ac alcohol yn broblemau ar wahân os byth; maent yn digwydd fel rhan o ddarlun mwy cymhleth. 

Yn fwy cyffredinol, mae’r darn hwn o ymchwil yn helpu i’n hatgoffa pam mae angen gwaith cymdeithasol arnom yn y lle cyntaf – yn union oherwydd bod angen i ni ddeall materion fel camddefnyddio cyffuriau ac alcohol nid fel problemau unigol ond fel rhan o gyd-destun cymdeithasol a seicolegol ehangach.


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr Donald Forrester

Judging parental competence: A cross-country analysis of judicial decision makers’ written assessment of mothers’ parenting capacities in newborn removal cases

gan Jenny Krutzinna a Marit Skivenes (Prifysgol Bergen, Norwy)

Child and Family Social Work, cyfrol 26, rhifyn 1, tudalennau 50 – 60 

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr David Wilkins

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio?

Mae’r papur hwn yn adrodd ar astudiaeth o Loegr, yr Almaen a Norwy, lle’r edrychodd yr awduron ar sut roedd gallu rhianta mamau’n cael ei asesu, ei ddeall a’i gyfiawnhau mewn perthynas â mynd â’u babanod newydd-anedig oddi arnynt. 

Sut aethon nhw ati i astudio hyn?

Mae’r data’n cynnwys dyfarniadau llys ysgrifenedig o’r tair gwlad, a wnaed mewn perthynas â babanod newydd-anedig. Mae’r papur yn cynnwys cyfanswm o 117 o achosion o’r fath – 27 o’r Almaen, 76 o Norwy ac 14 o Loegr. Edrychodd yr awduron ar y dyfarniadau ysgrifenedig hyn a cheisio dadansoddi’r wybodaeth a’r cyfiawnhad ynddynt oedd yn berthnasol i’r penderfyniad terfynol. Hefyd aethon nhw ati i gyfweld â nifer fach o farnwyr (neu benderfynwyr eraill yn y llys) i helpu i sicrhau bod eu dadansoddiadau yn rhesymol. Gan ddefnyddio’r dyfarniadau llys, aethant ati i) i fapio nodweddion yr achosion, ii) nodi trafodaethau am rieni a gallu rhianta, iii) eu codio ar gyfer ffactorau risg yn gysylltiedig â rhieni a iv) edrych am anghysondebau a chymryd camau i sicrhau bod eu dadansoddiad yn ddibynadwy. Roedden nhw’n canolbwyntio ar famau yn unig, ac nid tadau, oherwydd eu “pwysigrwydd cymharol o ran babanod newydd-anedig ac absenoldeb eang tadau [o’r achos llys]” (t 53). 

Beth oedd eu canfyddiadau?

Roedd llawer o’r mamau yn ifanc iawn, gyda bron i hanner (41%) yn 21 neu’n iau. Roedd gan 19 o’r mamau blentyn arall eisoes mewn gofal, ac roedd gan dros draean (36%) eu hanes eu hunain o ymwneud ag amddiffyn plant. Arweiniodd cant o’r achosion (86%) at fynd â’r babi newydd-anedig oddi arnynt. Nodwyd cyfartaledd cymedrig o fwy na thri ‘ffactor risg’ ym mhob achos (3.6 yn Lloegr, 3.3 yn yr Almaen, 5.6 yn Norwy). Roedd y rhain yn cynnwys diffyg empathi at y plentyn (mewn 60.7% o achosion), cymhwysedd rhianta gwael (59%), salwch meddwl (58.1%), cam-drin yn ystod plentyndod (53%), diffyg cydymffurfiaeth (50.4%), gwadu problemau (47%), camddefnyddio sylweddau (28.2%) ac anabledd dysgu (28.2%). Nodwyd nifer o ‘ffactorau lleihau risg’ hefyd, gan gynnwys parodrwydd i ymgysylltu â gwasanaethau (58.1%), cymhwysedd mewn rhai meysydd (24.8%) a chydnabod problemau (23.1%). Yn gyffredinol, roedd dyfarniadau’r llys yn cynnwys mwy o wybodaeth am ffactorau risg na ffactorau lleihau risg, ac roedd gwahaniaethau clir rhwng y gwledydd mewn perthynas â pha ffactorau y soniwyd amdanynt yn fwyaf ac yn lleiaf aml. Yn y dyfarniadau yn aml roedd diffyg ymdrech i gydbwyso rhwng y ffactorau oedd cynyddu risg a’r rheini oedd yn lleihau risg wrth gyfiawnhau’r penderfyniad. 

Beth yw’r goblygiadau?

Yn y rhan fwyaf o’r achosion hyn, os nad pob un, mae’n bosibl fod y risg i’r babi newydd-anedig mor uchel fel bod ystyriaeth gytbwys o ffactorau lleihau risg yn amhosibl neu’n amherthnasol. A gan fod y babi’n newydd-anedig, mae hefyd yn wir fod y penderfyniad o reidrwydd yn cael ei wneud ar sail niwed a ragwelid yn y dyfodol, yn hytrach nag asesiad ar sail tystiolaeth o wir allu rhianta. Serch hynny, mae’r awduron yn gwahodd ymarferwyr i ystyried pwysigrwydd ffactorau lleihau risg a’r cydadwaith rhwng problemau rhianta a mesurau cymorth cymdeithasol a ddarperir neu y gellid eu darparu. Wrth gwrs, yn y tymor byr efallai nad oes dewis ond blaenoriaethu diogelwch plant – efallai ei bod yn llai amlwg a yw’r un peth yn wir am gynllunio tymor hir neu yn wir pan fydd y plentyn yn hŷn.  


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr David Wilkins

Implementing Routine Outcome Monitoring in Statutory Children’s Services

gan Thomas Mackrill ac Idamarie Leth Svendsen

Child and Adolescent Social Work Journal, doi: 10.1007/s10560-020-00734-9 

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr David Wilkins

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio?

Mae’r papur hwn yn adrodd ar astudiaeth o Ddenmarc, lle bu un gwasanaeth yn defnyddio’r mesur canlyniadau rheolaidd. Caiff mesurau o’r fath eu defnyddio’n aml mewn gwasanaethau cwnsela ond maent yn llai cyffredin o lawer mewn gwaith cymdeithasol. 

Yn yr achos hwn gofynnwyd i weithwyr cymdeithasol gasglu dau fath o adborth bob tro roedden nhw’n cwrdd ag aelod o’r teulu. Ar ddechrau pob sesiwn, cwblhaodd y gweithiwr Raddfa Sgorio Canlyniadau, i fonitro llesiant, ac ar ddiwedd pob sesiwn, Graddfa Sgorio Sesiwn, i gael adborth ar sut aeth y cyfarfod. Gallwch wylio fideo byr 1 munud yn dangos sut y defnyddiwyd y graddfeydd hyn yn ymarferol yma (mae’r fideo mewn Daneg gydag is-deitlau Saesneg). 

Sut aethon nhw ati i astudio hyn?

Bu’r astudiaeth ar waith am ddwy flynedd. Bu’r ymchwilwyr yn arsylwi sesiynau hyfforddi a goruchwylio gan helpu i ddatblygu llawlyfr ar gyfer gweithredu’r dull newydd. Hefyd cyfwelwyd â gweithwyr cymdeithasol a rheolwyr am eu canfyddiad o’r buddion a’r heriau ynghlwm â mesur canlyniadau fel hyn.  

Beth oedd eu canfyddiadau?

Canfuwyd bod gweithwyr cymdeithasol yn fwy cyfarwydd â meddwl amdanyn nhw eu hunain fel rheolwyr achos yn hytrach nag ystyried sut y gallai eu cysylltiadau â’r teulu fod yn ffordd bwysig o hwyluso newid. Drwy gael adborth rheolaidd, daw gweithwyr yn fwy ymwybodol o’u hymarfer, eu cryfderau a meysydd ar gyfer gwella. Canfu gweithwyr hefyd eu bod yn cael mwy o sgyrsiau gydag aelodau’r teulu yn trafod a oedd pethau’n gwella i’r plentyn ai peidio. 

Roedd rhai gweithwyr yn poeni y gallai holi rhieni’n uniongyrchol ac yn fwy aml am eu barn danseilio eu hawdurdod statudol.  Roedd rhai hefyd yn pryderu pe bai’r mesurau canlyniadau’n dangos nad oedd pethau’n gwella i’r plentyn, y byddai hynny’n adlewyrchu’n wael arnyn nhw ac ar y gwasanaeth yn ehangach. Roedd gweithwyr hefyd yn teimlo bod y mesurau canlyniadau’n rhy syml i fesur cymhlethdod bywyd teuluol yn gywir, ac y gallent dynnu oddi wrth ffocws ar risg ac ar broblemau strwythurol fel tlodi. 

Beth yw’r goblygiadau?

Mae’r canfyddiadau hyn yn dangos buddion posibl cyflwyno monitro canlyniadau rheolaidd mewn gwaith cymdeithasol, a rhai o’r heriau. Mae’r astudiaeth hefyd yn dangos nad yw gwneud newidiadau ‘syml’ o’r math hwn bob amser yn ddidrafferth ac y gall arwain at ganlyniadau anfwriadol hefyd. 


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr David Wilkins

Work and resilience: Care leavers’ experiences of navigating towards employment and independence

Gan Rosemary Furey a Jean Harris-Evans (Prifysgol Sheffield Hallam)

Gwaith Cymdeithasol Plant a Theuluoedd, doi: 10.1111 / cfs.12822 

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Dr David Wilkins

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio?

Mae’r papur hwn yn adrodd am safbwyntiau ymadawyr gofal mewn perthynas â sicrhau cyflogaeth ac annibyniaeth ar ôl gadael gofal. Mae’n edrych yn benodol ar gynllun mewn un awdurdod lleol i gefnogi ymadawyr gofal trwy ddarparu interniaeth oddi mewn i wahanol adrannau’r cyngor. 

Sut aethon nhw ati i astudio hyn?

Bu oedolion ifanc oedd â phrofiad o ofal (n = 6) yn cymryd rhan mewn cyfweliadau, a mynychodd goruchwylwyr gweithle’r rhaglen interniaeth (n = 6) grŵp ffocws. Cynhaliwyd cyfweliad ag un goruchwyliwr ychwanegol, gan nad oedd yn gallu mynychu’r grŵp ffocws. Cafodd recordiad sain o’r cyfweliadau a’r grŵp ffocws ei greu a’i drawsgrifio.  Yna defnyddiwyd dadansoddiad thematig i archwilio safbwyntiau’r cyfranogwyr a nodi themâu cyffredin ar draws y data. 

Beth oedd eu canfyddiadau?

Soniodd yr ymadawyr gofal am bwysigrwydd gwneud cyfraniad gwirioneddol trwy’r interniaethau, ond hefyd bod angen amgylchedd gwaith sy’n gefnogol yn emosiynol. Roedd goruchwylwyr y gweithle hefyd yn ymwybodol bod angen cefnogaeth emosiynol ychwanegol ar rai o’r ymadawyr gofal, o gymharu ag aelodau eraill o staff, ac roedd y mwyafrif yn teimlo y gallent ddarparu hyn – ond nid pawb, gan fod rhai yn teimlo nad oedd ganddynt yr wybodaeth arbenigol angenrheidiol. Oddi mewn i’r rhaglen interniaeth ehangach, gallai ymadawyr gofal hefyd gael eu cefnogi gan weithiwr cymorth addysg, gweithiwr penodedig, a hefyd gan oruchwyliwr fyddai’n helpu i’w cefnogi ac roedd ymgynghorydd personol statudol ganddynt o hyd. I rai, achosodd hyn ddryswch o ran rolau ac nid oedd ymadawyr gofal bob amser yn siŵr at bwy i droi am help. 

Beth yw’r goblygiadau?

Llwyddodd pob un o’r ymadawyr gofal yn yr astudiaeth hon i gwblhau’r rhaglen interniaeth ac roeddent am barhau mewn addysg neu hyfforddiant wedi hynny. Er mai astudiaeth ar raddfa fach yw hon, mae’n dangos bod potensial i raglenni interniaeth helpu i hwyluso gweithgareddau cysylltiedig â chyflogaeth yn y dyfodol a hybu annibyniaeth ymadawyr gofal. Mae hefyd yn dangos y gall cefnogi oedolion sydd â phrofiad o ofal i gael gwaith ymwneud llawn cymaint â darparu cefnogaeth emosiynol ag â chymorth yn y gweithle fel y cyfryw.   


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan

Dr David Wilkins

Strengths-based practice in social work with adults

Price A, Ahuja L, Bramwell C, Briscoe S, Shaw L, Nunns M et al. (2020) Research evidence on different strengths-based approaches within adult social work: a systematic review. Southampton: Adroddiad Pwnc Ymchwil Gwasanaethau Iechyd a Chyflenwi NIHR. 

Ysgrifennwyd yr adolygiad gan Professor Jonathan Scourfield

Ar ba gwestiwn mae’r astudiaeth hon yn canolbwyntio?  

Mae’r astudiaeth yn crynhoi’r ymchwil sydd wedi’i chyhoeddi ar effeithiolrwydd a gweithredu dulliau’n seiliedig ar gryfderau mewn gwaith cymdeithasol gydag oedolion yn y DU. Mae’r dulliau hyn yn gyfarwydd mewn gwasanaethau plant ac wedi derbyn cefnogaeth mewn deddfwriaeth yn ddiweddar ar gyfer gofal oedolion ond ychydig sy’n wybyddus am eu heffeithiolrwydd a chredir eu bod yn anodd eu rhoi ar waith.

Sut aethon nhw ati i’w astudio?

Cynhaliwyd adolygiad systematig – sef y dull mwyaf cadarn o grynhoi ymchwil sy’n bodoli eisoes. Edrychon nhw ar gyfnodolion academaidd, heb gyfyngiadau dyddiad nac iaith, a chynnal rhywfaint o chwilio cyfyngedig mewn llenyddiaeth ‘lwyd’ fel adroddiadau polisi, er eu bod yn cydnabod y gallent fod wedi colli rhai o’r rhain. Roedden nhw’n chwilio am astudiaethau o’r DU yn unig, sy’n ddealladwy o ystyried eu bod am i’r ymchwil fod yn berthnasol iawn i wasanaethau yn y DU, ond heb os bydd rhai astudiaethau rhyngwladol a allai fod yn berthnasol ac yn bwysig wedi’u colli. Roedd pymtheg astudiaeth yn cwrdd â’r meini prawf i’w cynnwys yn yr adolygiad, ac aseswyd bod chwech o’r rhain o ansawdd da.

Beth oedd eu canfyddiadau?

Roedd saith astudiaeth o Wneud Diogelu’n Bersonol – dull gweithredu wedi’i bersonoli sy’n canolbwyntio ar ganlyniadau, a’i nod yw bod diogelu’n cael ei wneud gyda, ac nid i

bobl. Roedd yr wyth astudiaeth arall yn cwmpasu amrywiol ddullau: Cydlynu Ardal Leol, Therapi’n Canolbwyntio ar Ddatrysiadau, Cynadledda Grwp Teulu, Datblygu Cymunedol ar Sail Asedau, Dull yn seiliedig ar Gryfderau ac yn Seiliedig ar Berthynas, dullau’n seiliedig ar Asedau, a Chyfweliadau Ysgogiadol.  Doedd dim un o’r astudiaethau’n caniatáu i’r ymchwilwyr ateb y cwestiwn ynghylch effeithiolrwydd.

Ar gyfer Gwneud Diogelu’n Bersonol, yr ystyriaethau o ran gweithredu oedd:

  1. Ystyriwyd ei fod yn feichus ar ymarferwyr i ddechrau ond bod manteision dros y tymor hir – e.e. gwell personoli a lleihau atgyfeiriadau a’r baich ar yr amrywiol wasanaethau sy’n gysylltiedig â diogelu yn y dyfodol. Roedd angen newid sylweddol o ran ymarfer. Roedd angen addasu’r model i leoliadau penodol, oedd weithiau’n achosi problemau o ran gweithredu.
  2. Roedd y dull hwn yn galw am newidiadau o ran diwylliant sefydliadau, gan symud oddi wrth arferion hŷn fel bod yn wrth-risg a pheidio â chynnwys pobl mewn sgyrsiau am yr hyn y maen nhw’n dymuno ei gael gan ddiogelu. Mae Gwneud Diogelu’n Bersonol yn golygu symud o waith cymdeithasol sy’n cael ei arwain gan broses i waith sy’n canolbwyntio ar y defnyddiwr. Roedd yr awdurdodau lleol llai, mwy allblyg, yn tueddu i fod yn fwy llwyddiannus yn rhoi hyn ar waith. 
  3. Roedd gwybodaeth, sgiliau, creadigrwydd a hyder y darparwyr gwasanaeth yn bwysig ar gyfer cyflwyno Gwneud Diogelu’n Bersonol. Roedd parodrwydd ymarferwyr i gofleidio’r model yn gwneud gwahaniaeth. 
  4. Roedd angen arweinyddiaeth gref ar gyfer gweithredu’n llwyddiannus – cynllunio cadarn, ymgysylltu â staff ar draws ffiniau gwasanaethau a chynnwys pobl sy’n derbyn gwasanaethau yn weithredol.

Beth yw’r goblygiadau?

Mae angen i ni gael mwy o dystiolaeth, sy’n gasgliad cyffredin iawn mewn adolygiadau systematig! Ar gyfer y pwnc hwn, mae gwir angen astudiaethau cymharol, i edrych a yw dullau sy’n seiliedig yn ymwybodol ar gryfderau mewn gwirionedd yn arwain at y gwahaniaethau cadarnhaol y bydden nhw’n honni eu bod yn eu gwneud, o’u cymharu ag ymarfer arferol. Mae’r pwyntiau ynglŷn â sut y gweithredwyd Gwneud Diogelu’n Bersonol yn ddefnyddiol i wasanaethau sydd am gyflwyno newidiadau mewn ymarfer.


Ysgrifennwyd yr adolygiad gan 

Professor Jonathan Scourfield