Adnodd diogelu newydd ar gyfer gweithio gyda phlant a phobl ifanc

Mae www.checkyourthinking.org/, a ddatblygwyd o ymchwil Prifysgol Caerdydd, yn dwyn ynghyd adnoddau a deunyddiau a grëwyd o waith ymchwil a phartneriaeth gyda phobl ifanc, yn ogystal â gofalwyr maeth, a gweithwyr proffesiynol perthynol a gofal cymdeithasol. Mae’n adeiladu ar ganlyniadau ymchwil dan arweiniad Dr Sophie Hallett yn adroddiad ‘Keeping Safe?’, a ddefnyddiodd gofnodion achos i ddilyn carfan o 205 o blant yr oedd y gwasanaethau cymdeithasol mewn un awdurdod lleol yng Nghymru’n eu helpu, ochr yn ochr â chyfraniad pobl ifanc, gweithwyr cymdeithasol, gofalwyr maeth a gweithwyr preswyl.

 Mae’r adnoddau i’w defnyddio gan bawb sy’n gweithio gyda phobl ifanc ac yn gofalu amdanynt. Cynlluniwyd iddynt fod yn adnoddau myfyriol i helpu pobl i ‘ystyried eu ffordd o feddwl’ am faterion allweddol sy’n ymwneud â sicrhau nad yw pobl yn camfanteisio ar bobl ifanc, yn gwneud niwed iddynt nac yn eu cam-drin. Gall unigolion eu defnyddio i’w helpu wrth eu gwaith, drwy roi’r cyfle iddynt ystyried eu dealltwriaeth a’u harferion eu hunain. Gellir hefyd eu defnyddio fel ffordd o hwyluso trafodaeth a rhannu barn o fewn ac ar draws timau.  Bydd y wefan, a lansiwyd ar 1 Gorffennaf, yn dangos ffilm newydd wedi’i hanimeiddio am y tro cyntaf a ddatblygwyd mewn partneriaeth â phobl ifanc o Voices from Care, ac mae’n ffordd o roi gwybod i bobl ifanc eu bod wedi cael eu clywed, bod eu lleisiau wedi cyfrannu at bolisïau newydd a bod cefnogaeth ar gael. Comisiynwyd y gwaith hwn gan Lywodraeth Cymru. Cafodd yr ymchwil wreiddiol ei chyllido gan Lywodraeth Cymru drwy Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru.

‘Padlet’ Gofal Cymdeithasol Cymru o Adnoddau Lles

Yn rhan o Gyfres 2021 ExChange Wales o Gynadleddau Lles, mae Gofal Cymdeithasol Cymru wedi creu ‘padlet’ gwych o adnoddau lles ar gyfer y gweithlu gofal cymdeithasol.  Gellir dod o hyd iddo ar-lein, ac mae’n cynnwys dolenni i:

  • Llinellau cymorth
  • Gwefan Gofal Cymdeithasol Cymru
  • Grwpiau cefnogi cymheiriaid
  • Care First
  • Sesiynau lles byr
  • Apiau lles am ddim

Cliciwch ar y dolenni isod i fynd yn uniongyrchol i’r padlet:

Fersiwn Saesneg

Fersiwn Gymraeg

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Gofal Cymdeithasol Cymru.

Y Fframwaith Perfformiad a Gwella ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol

Ysgrifennwyd gan Cangen Llesiant a Gwella yn Llywodraeth Cymru

Daeth Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 (‘y Ddeddf’) i rym ym mis Ebrill 2014.  Mae’r Ddeddf yn darparu’r fframwaith ar gyfer gwella lles pobl sydd angen gofal a chymorth a gofalwyr sydd angen gofal, yn ogystal â thrawsnewid gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru.  

Fel rhan o ddatblygiad y Ddeddf, yn 2016 sefydlodd yr Is-adran Gwasanaethau Cymdeithasol a Gwella o fewn Llywodraeth Cymru gyfres o ddangosyddion perfformiad, mesurau a fframweithiau canlyniadau i fesur effaith y Ddeddf ar ganlyniadau llesiant pobl sydd angen gofal a chymorth a gofalwyr sydd angen cymorth.  

Mae anghenion llesiant y bobl sy’n derbyn cymorth gan y gwasanaethau cymdeithasol yn flaenoriaeth allweddol yn Llywodraeth Cymru. Gyda hyn mewn golwg aethom ati i ddatblygu Fframwaith Perfformiad a Gwella mwy cynhwysfawr sy’n cysylltu â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 yn ogystal â Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. 

Yr ymagwedd newydd

Nod yr ymagwedd newydd yw annog dealltwriaeth fanylach o brofiadau unigolion sy’n defnyddio gwasanaethau cymdeithasol ac effaith y gwasanaethau hyn. Trwy gael gwell dealltwriaeth fel hyn, gallwn gefnogi gwelliant o fewn y sector er mwyn gallu gwella canlyniadau llesiant unigolion sy’n derbyn gofal a chymorth yn y pen draw. 

Datblygwyd yr ymagwedd newydd i ganolbwyntio ar berfformiad gwella yn gyfartal.  Mae’n cynnwys datblygu Safonau Ansawdd newydd ochr yn ochr â Fframwaith Perfformiad a Gwella newydd. 

Mae’r fframwaith perfformiad a gwella newydd ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru yn cynnwys y cod ymarfer yn ogystal â chyfres o ddogfennau canllaw. Mae’r fframwaith a’r canllawiau ategol yn dwyn ynghyd nifer o elfennau allweddol mewn un pecyn cymorth i awdurdodau lleol ei ddefnyddio yn eu dealltwriaeth o sut mae gofal cymdeithasol yn cael ei ddarparu’n lleol ac yn genedlaethol a’r effaith y mae’n ei gael ar lesiant unigolion yng Nghymru. Bydd yn canolbwyntio ar dri maes allweddol; Mesur Gweithgaredd a Pherfformiad, Deall Profiad a Chanlyniadau a Defnyddio Tystiolaeth i Sbarduno Gwella.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cydweithio gydag awdurdodau lleol a phartneriaid eraill yn y sector i gasglu data a thystiolaeth ansawdd uchel fel y gallwn gyda’n gilydd ddeall yn iawn a gwella sut mae gwasanaethau cymdeithasol yn cael eu darparu ledled Cymru yn ogystal ag asesu’r effaith y mae hyn yn ei gael ar lesiant y bobl sy’n byw yng Nghymru.

Profiadau Gofalwyr Di-dâl yn ystod y Pandemig a Thu Hwnt

Mae’r system iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru ac ar draws y Deyrnas Unedig yn dibynnu ar ofalwyr di-dâl. O dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, mae gofalwr di-dâl yn cael ei ddiffinio fel oedolyn sy’n rhoi gofal i unigolyn arall na fyddai’n gallu ymdopi heb ei gefnogaeth, p’un ai oherwydd salwch corfforol, anabledd, salwch meddwl neu ddibyniaeth. Gall gofalwyr di-dâl roi cymorth ymarferol ar ffurf gwneud gwaith tŷ, siopa a chludo, rhoi gofal personol ar ffurf golchi’r unigolyn, mynd â’r unigolyn i’r tŷ bach a rhoi triniaeth feddygol iddo (e.e. ei helpu i gymryd meddyginiaeth, gosod a thynnu gorchuddion) a/neu roi cymorth emosiynol. Gall pobl ddod yn ofalwyr unrhyw bryd yn ystod eu bywyd, a gallant fod yn gyfrifol am les partner, rhiant, plentyn anabl, perthynas, ffrind neu gymydog heb fawr o baratoad ymlaen llaw, os o gwbl.  Yn ystod pandemig COVID-19, mae cyfrifoldebau gofalwyr di-dâl wedi cynyddu’n sylweddol. Mae mwy o ofalwyr di-dâl nag erioed o’r blaen, ac mae’r rhan fwyaf o’r rhai a oedd yn rhoi gofal di-dâl cyn y pandemig yn treulio mwy o amser erbyn hyn yn rhoi gofal i unigolyn arall. Er gwaethaf eu cyfraniad hanfodol bob dydd, nid yw gofalwyr di-dâl yn cael eu cydnabod ddigon o bell ffordd mewn trafodaethau cyhoeddus ar iechyd a gofal cymdeithasol. Maent wedi teimlo eu bod wedi cael eu hanwybyddu yn ystod y pandemig, yn wahanol i weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol sydd wedi cael mwy o gydnabyddiaeth am eu hymdrechion.

Nod ein hastudiaeth, a gafodd ei hariannu gan Iechyd Cyhoeddus Cymru, oedd edrych ar brofiadau gofalwyr di-dâl ledled Cymru yn ystod pandemig COVID-19. Gwnaethom gyfweld â 47 o bobl rhwng 15 ac 85 oed yn fanwl yn ystod fideoalwad neu dros y ffôn. Mae’r gwaith hwn wedi helpu i amlygu maint yr heriau yr oedd gofalwyr yn eu hwynebu cyn y pandemig, natur profiadau’r gofalwyr yn ystod y pandemig a beth yw eu gobeithion a’u pryderon ar gyfer y dyfodol. 

Digwyddiad Lansio Cyfres Cynadleddau Lles ExChange Cymru: Arwyddocâd ‘Lles’ ym maes Gofal Cymdeithasol yng Nghymru.

Rydyn ni’n falch iawn o gyhoeddi ein digwyddiad i lansio cyfres cynadleddau ExChange Cymru yn ystod haf 2021 ym maes Lles.  Yn y fideo hwn, mae Dr Jen Lyttleton-Smith o Brifysgol Metropolitan Caerdydd a Dr Pippa Anderson o Brifysgol Bangor yn rhannu eu gwybodaeth am bwysigrwydd lles ym maes gofal cymdeithasol yng Nghymru.  Mae’r cyflwynwyr yn gyd-arweinwyr ar gyfer y Gwerthusiad o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014.  Gwyliwch y fideo nawr;

Treftadaeth CAER a Rhagnodi Cymdeithasol: Gwella Iechyd a Lles trwy Brosiectau Treftadaeth

Ysgrifennwyd gan Dr Oliver Davis

Dros y 10 mlynedd diwethaf mae Treftadaeth CAER wedi datblygu o ddechreuadau digon di-nod i fod yn brosiect Archeoleg Gymunedol a Chenhadaeth Ddinesig genedlaethol arobryn ym Mhrifysgol Caerdydd. Mae’r prosiect yn canolbwyntio ar faestrefi Caerau a Threlái yng Nghaerdydd – dwy o’r wardiau mwyaf difreintiedig yn gymdeithasol ac economaidd yng Nghymru gyfan, ond sydd hefyd yn gartref i nifer o safleoedd treftadaeth o bwys cenedlaethol a rhyngwladol, gan gynnwys Bryngaer Caerau. Tan i’r prosiect hwn gychwyn, doedd yr ‘asedau’ treftadaeth hyn ddim wedi cael fawr o ddefnydd na chael eu gwerthfawrogi, ond drwy waith CAER maen nhw bellach wrth galon adfywio cymunedol, addysg a lles.

Caiff holl weithgareddau CAER eu cyd-greu ac maen nhw wedi cynnwys geoffiseg, cloddiadau, dadansoddi arteffactau, arddangosfeydd, gosodiadau celf, ffilmiau, perfformiadau, cyrsiau achrededig ac archaeoleg arbrofol.  Lansiwyd cam presennol y prosiect, ‘Prosiect y Fryngaer Gudd’, ym mis Ebrill 2019, ac mae’n creu canolfan treftadaeth ar safle Bryngaer Caerau ynghyd â llwybrau treftadaeth, dehongli, a chyfleoedd i wirfoddoli i helpu i gyd-ymchwilio a chyd-guradu’r heneb. Rhan allweddol o’r gwaith hwn yw cyfraniad gwirfoddolwyr, partneriaid ac ymwelwyr – dros 10 mlynedd mae dros 3,000 o gyfranogwyr wedi cyfrannu at gyd-gynhyrchu ymchwil ac rydym ni wedi ymgysylltu â dros 15,000 o ymwelwyr mewn digwyddiadau CAER.  Mae’r prosiect wedi gweithio gyda 15 o bartneriaid sefydliadol ac wedi meithrin partneriaethau gyda 7 ysgol leol a chynnwys 1,500 o ddisgyblion mewn gweithgareddau sydd wedi’u cyd-gynhyrchu.

Mae mesur effaith y gwaith hwn yn anodd, ond yn hanfodol. Rydym ni’n casglu data meintiol ac ansoddol gyda phwyslais arbennig ar gynhyrchu straeon personol trwy’r broses werthuso Newid Mwyaf Sylweddol. Ymhlith y buddion a nodwyd mae newid agweddau at gyfranogi mewn treftadaeth, herio stigma sy’n gysylltiedig â’r cymunedau hyn, a thrawsnewid cyfleoedd addysgol i bobl leol. Ond un peth sy’n gynyddol bwysig i ni yw’r effaith cadarnhaol y gall cymryd rhan yng ngweithgareddau CAER ei gael yn gorfforol ac o ran iechyd meddwl a lles. Roedd hyn i’w weld yn amlwg yn nifer o weithgareddau cynnar y prosiect gyda chyfranogwyr yn aml yn myfyrio ar natur therapiwtig gweithio gyda thîm CAER. Mae hyn wedi dod yn amlycach fyth dros y blynyddoedd diwethaf gyda dechrau grwpiau gwaith gwirfoddol wythnosol. Mae cyfranogwyr yn dod o hyd i ni trwy ystod o wahanol asiantaethau, yn enwedig ein partner cymunedol a’n sefydliad datblygu cymunedol lleol Gweithredu yng Nghaerau Threlái (ACE). Maen nhw’n cymryd rhan mewn pob math o bethau o godi sbwriel a chlirio llystyfiant o’r llwybrau, i arddio ac ymchwil archeolegol, ac yn dweud yn rheolaidd bod eu hyder, eu hunaniaeth a’u hymdeimlad o hunanwerth yn codi. Mae cydweithio rheolaidd yn helpu i greu cymunedau newydd a rhwydweithiau cymdeithasol newydd lle caiff cyfranogiad pawb ei werthfawrogi.

Rydyn ni’n credu’n gryf y gall treftadaeth ac archaeoleg fod â gwerth cymdeithasol ac economaidd enfawr i unigolion a chymunedau a ddylai fod ar gael i bawb. I gael rhagor o wybodaeth am ein gwaith ewch i’n gwefan neu dilynwch ni ar y cyfryngau cymdeithasol (@CAERHeritage; Facebook.com/CAERHeritageProject)

Delweddau o wirfoddolwyr isod:

Volunteer gardening
Volunteer gardening

Ein Blaenoriaethau – Yr hyn sy’n bwysig i bobl ifanc â phrofiad o ofal

Blog gan Tiff Evans, Voices From Care Cymru

Diben Voices From Care Cymru yw gwella bywydau plant a phobl ifanc yng Nghymru sydd wedi bod mewn gofal drwy fod yn llais annibynnol i’r gymuned gofal. Yn ystod haf 2019 cynhalion ni gyfres o weithdai i bobl ifanc o bob rhan o Gymru â phrofiad o ofal. Y dasg oedd ein helpu i ddeall y pynciau sydd yn fwyaf pwysig i bobl ifanc â phrofiad o ofal. 

Y 5 maes allweddol a gafodd y nifer fwyaf o bleidleisiau oedd:

  • Iechyd Meddwl a Gwasanaethau Iechyd Meddwl – “Mae hyn yn bwysig i unigolion sy’n methu delio â’u problemau eu hunain. Gall profiadau’r gorffennol, gorbryder ac iselder achosi problemau iechyd meddwl a all gael effaith ddilynol ar fywyd.”
  • Pwysigrwydd Cyswllt gyda Brodyr a Chwiorydd – “bydd hyn yn helpu pobl ifanc i deimlo eu bod yn gallu cadw’r berthynas a’r clymau gyda’u teuluoedd a pheidio â cholli cysylltiad â nhw. Hefyd mae’n eu helpu i deimlo’n ddiogel a’u bod yn cael eu gwarchod.”
  • Pwysigrwydd Cariad – “mae hyn yn bwysig er mwyn i bobl ifanc â phrofiad o ofal deimlo bod rhywun yn eu caru. Does dim rhaid iddo fod mewn ffordd benodol ond mae pawb yn dymuno cael eu caru ac mae cael rhywun i wneud hynny’n gallu codi eu morâl a gwneud iddyn nhw deimlo eu bod yn deilwng.”
  • Stigma – “Mae gan bobl ifanc mewn gofal label/stigma eu bod yn methu gwneud pethau mae eraill yn eu gwneud. Does dim ots fod ganddyn nhw brofiad o ofal, mae’n ymwneud â deall bod ganddyn nhw obeithion a breuddwydion fel pawb arall!”
  • Pwysigrwydd Sefydlogrwydd – “mae hyn yn bwysig i berson ifanc allu teimlo’n hapus a sefydlog yn eu cartref. Boed yn ofal maeth, preswyl neu fyw’n annibynnol dyw pobl ifanc ddim yn dymuno parhau i symud o gwmpas gan na allan nhw feithrin perthnasoedd cadarnhaol gyda phobl eraill ac maen nhw’n teimlo na allan nhw ymgartrefu yn unman gan nad yw eu lleoliad yn sefydlog.”

Dyma sydd wedi ffurfio sail ein gwaith dros y tair blynedd. Roedd ein hymchwil gyda’r NSPCC Gwrando Gweithredu Ffynnu yn edrych ar brofiadau pobl ifanc o Iechyd Meddwl. Yn 2019 cynhaliom ni ein ‘cynhadledd Ailfeddwl Cyswllt’; oedd yn edrych ar y derminoleg a’r broses yn ymwneud â meithrin perthnasoedd cadarnhaol gyda brodyr a chwiorydd. Yn fwyaf diweddar lluniwyd ein maniffesto 1,000 o Leisiau ar gyfer etholiadau Senedd Cymru 2021 ar y meysydd allweddol hyn ac fe’i datblygwyd ymhellach gyda phobl ifanc â phrofiad o ofal.  

Allwn ni ddim dianc rhag y ffaith fod Pandemig Covid-19 wedi cael effaith sylweddol ar bobl ifanc â phrofiad o ofal. Yr haf diwethaf bu Voices From Care Cymru a CASCADE yn archwilio effaith COVID 19 ar ymadawyr gofal.

“Dyw hi’n ddim byd tebyg i’r hyn oedd o’r blaen. Pan oedd pethau’n normal, roedd yr help yn ddi-fai ond allwch chi ddim gwneud dim byd. Dyw staff ddim yn gallu gwneud llawer nawr o’i gymharu ag o’r blaen.”

 “Maen nhw’n deall lle’r ydyn ni, a’r cyfan mae llawer ohonon ni blant mewn gofal ac ymadawyr gofal yn ei ddymuno yw rhywun i’n caru ni a gofalu amdanon ni, sgwrsio â ni ac ambell waith pan rwy’n teimlo bod rhywun fel ewythr i fi, rwyf i wrth fy modd ac yn gwybod eu bod wedi gwneud job dda. Maen nhw wedi bod yn wych. Gweithwyr sydd eisiau’r gorau i chi, sy’n cofio pethau amdanoch chi ac yn brwydro eich achos chi.”

Os oes gennych chi brofiad o ofal ac yn dymuno clywed rhagor am ein gwaith yn Voices, cysylltwch

E-bost: Tiff@Vfcc.org.uk
Twitter: @Voicesfromcare
Facebook: Voices From Care Cymru
Instagram: voicesfromcarecymru

Deall cyfraddau gofal y tu allan i’r cartref yng Ngogledd Iwerddon: dadansoddiad o astudiaethau achos dulliau cymysg

Claire McCartan, Lisa Bunting a Gavin Davidson

Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, Addysg a Gwaith Cymdeithasol, Prifysgol y Frenhines, Belfast

Yr ymchwil

Mae’r cysyniad o anghydraddoldebau iechyd – gwahaniaethau annheg y gellir eu hosgoi mewn iechyd ar draws y boblogaeth, a rhwng gwahanol grwpiau yn y gymdeithas – wedi hen ymsefydlu a chael ei dderbyn ym maes iechyd y cyhoedd. Fodd bynnag, mae’r syniad bod gwahaniaethau tebyg yn bodoli gyda gofal cymdeithasol, yn enwedig lles plant, wedi cael llawer llai o sylw.  Nod y prosiect Anghydraddoldebau Lles Plant (CWIP: Bywaters et al, 2020) oedd rhoi sylw i’r bwlch hwn trwy archwilio’r berthynas rhwng amddifadedd a darpariaeth gwasanaethau lles plant ar draws Lloegr, yr Alban, Cymru a Gogledd Iwerddon.  Gwelwyd bod cysylltiad cryf rhwng amddifadedd ar lefel ardal a’r siawns y bydd plentyn yn cael ei roi ar gynllun amddiffyn plant neu’r gofrestr amddiffyn plant, neu’n derbyn gofal. Er mai yno yr oedd y lefelau uchaf o amddifadedd yn y Deyrnas Unedig, roedd defnydd Gogledd Iwerddon o ofal y tu allan i’r cartref yn is na gwledydd eraill y Deyrnas Unedig: 50% yn is na Lloegr, 75% yn is na Chymru a 130% yn is na’r Alban. Pam? 

Fel rhan o ymchwil CWIP, cynhaliwyd astudiaethau achos yn archwilio ymarfer gwaith cymdeithasol yn Lloegr a’r Alban (Mason et al., 2019; Morris et al., 2018). Canfu’r astudiaethau achos ymarfer tebyg ar draws y ddwy wlad, lle roedd tlodi wedi mynd yn ‘anweledig’ er ei fod yn cyfrannu at risg niwed. Amlygodd y canfyddiadau’r angen am ddulliau newydd a myfyrio beirniadol mewn gwaith cymdeithasol i helpu i ymgysylltu â theuluoedd sy’n profi tlodi ac amddifadedd a’u cefnogi. 

Er mwyn ceisio deall y gwahaniaethau yng Ngogledd Iwerddon, defnyddiwyd yr un dull ar gyfer yr astudiaethau achos. Roedd hyn yn golygu cynnwys ymchwilydd mewn dau dîm gwaith cymdeithasol mewn dwy Ymddiriedolaeth Iechyd a Gofal Cymdeithasol (HSCTs) gwahanol yng Ngogledd Iwerddon, yn ardaloedd y wardiau etholiadol mwyaf a lleiaf difreintiedig. Defnyddiwyd dulliau cymysg i archwilio dau gwestiwn:

1. Beth yw’r cydadwaith rhwng penderfyniadau i ymyrryd ym mywydau plant a’u hamgylchiadau cymdeithasol, economaidd a materol?

2. Beth yw cryfderau cymharol y newidynnau sy’n dylanwadu ar gyfraddau anghyfartal mewn penderfyniadau i ymyrryd? 

Cafodd y gwaith maes ei lywio gan ddadansoddiad o ddata amddiffyn plant a gasglwyd fel mater o drefn ac roedd yn cynnwys ystod o weithgareddau fel arsylwadau ymarfer, cyfweliadau lled-strwythuredig, grwpiau ffocws gan ddefnyddio vignette safonol a mapio prosesau gwneud penderfyniadau. Cofnodwyd, codiwyd a dadansoddwyd data gan ddefnyddio dull ‘fframwaith’ (Ritchie a Spencer, 1994) a gynhyrchodd dabl o ddata wedi’i godio’n thematig.  

Y canfyddiadau

Systemau a strwythurau cymorth cynnar

Roedd argaeledd cymorth cynnar yn fwy amlwg yng Ngogledd Iwerddon nag yn Lloegr. Mae datganoli wedi caniatáu gwyro oddi wrth bolisi cenedlaethol ac mae dulliau cymorth teulu cyfan wedi bod yn ganolog i’r ddarpariaeth cymorth i deuluoedd a gwasanaethau yng Ngogledd Iwerddon. Mae hyn wedi cynnwys datblygu Hybiau Cymorth i Deuluoedd rhanbarthol gyda’r nod o ddarparu gwell mynediad at gefnogaeth statudol a chymunedol a’u cydlynu.  Adroddwyd bod Hybiau Cymorth i Deuluoedd yn effeithiol wrth ddarparu cefnogaeth gynnar wedi’i theilwra i deuluoedd trwy ddefnyddio dull ‘camu i fyny, camu i lawr’. Yn yr un modd, nid yw hanes cyfoethog Gogledd Iwerddon o actifyddiaeth yn y sector cymunedol wedi cael ei erydu gan gyni yn yr un modd ag a welwyd yn Lloegr a’r Alban er bod gweithwyr cymdeithasol wedi lleisio pryder mai dim ond mater o amser oedd hi cyn byddai’r dirywiad hwn i’w weld o dan y toriadau ariannol cyfredol sydd wedi arwain at ostyngiad a straen yn y gwasanaethau sydd ar gael. Yn wahanol i bolisi Lloegr, mae gan Gogledd Iwerddon strategaethau gwrthdlodi penodol sy’n darparu ar gyfer cefnogaeth ymarferol i deuluoedd mewn angen (e.e. polisi 1991 ‘Targedu Angen Cymdeithasol’ a’r polisi ‘Targedu Angen Cymdeithasol Newydd’ a nodwyd yn nhelerau Cytundeb ‘Dydd Gwener y Groglith’ Belfast yn 1998 (https://cain.ulster.ac.uk/issues/policy/tsn/index.html )). Mae ymchwil CWIP wedi ailhysbysu ac ategu cyfeiriad y polisi hwn a hyrwyddo ymarfer gwaith cymdeithasol gwrthdlodi (Morrison et al., 2018). 

Ymarfer sy’n ymwybodol o dlodi

Dangosodd gweithwyr cymdeithasol yn yr astudiaeth lefelau cymharol uchel o ymwybyddiaeth o dlodi arferol. Er bod gweithredu Credyd Cynhwysol wedi’i ohirio yng Ngogledd Iwerddon, mae diwygio lles yn y Deyrnas Unedig wedi dechrau cael effaith negyddol ar deuluoedd yng Ngogledd Iwerddon. Dangosodd gweithwyr cymdeithasol yng Ngogledd Iwerddon ddealltwriaeth o’r berthynas gymhleth rhwng tlodi ac anawsterau teuluol ac roedd llawer yn teimlo y gallent ddarparu cymorth ymarferol, gan gynnwys defnyddio taliadau Erthygl 18 yn rheolaidd i ddarparu cymorth a hyd yn oed taliadau arian parod. Roedd yr enghreifftiau cyffredin eraill o gefnogaeth ymarferol yn cynnwys prynu olew gwresogi a bwrsariaethau teithio i fynychu cyfarfodydd. Roedd hyn yn wahanol i Loegr a’r Alban lle roedd taliadau arbennig yn anodd eu gwneud, nid yn unig oherwydd diffyg arian, ond hefyd oherwydd y fiwrocratiaeth sy’n gysylltiedig â gwneud cais amdanynt.

Systemau sy’n ymwybodol o dlodi?

Mae ffurflenni asesu arferol yn cynnwys cwestiynau am fudd-daliadau ac mae gwasanaeth mwyafu incwm am ddim (yr Adran Cymunedau, Gwneud yr Alwad ) ar gael sy’n asesu hawl i gymorth cymdeithasol. Fodd bynnag, gellir gweld hon fel tasg ychwanegol mewn proses asesu sydd eisoes yn hir.  Diogelu plant yw’r brif flaenoriaeth o hyd yn ystod yr asesiad ac er y gall tlodi fod yn ffactor, sicrhau diogelwch plentyn yw’r pryder pennaf ac mae gwneud penderfyniadau ar sail risg yn eilradd i ymarfer gwrthdlodi. 

Cydlyniant cymunedol a chyfalaf cymdeithasol

Mae hanes gwrthdaro yng Ngogledd Iwerddon hefyd wedi cryfhau cymunedau lleol a chysylltiadau cymdeithasol. Er y gall cymdogaethau gael eu polareiddio ar hyd llinellau sectyddol, mae tystiolaeth y gall cymunedau cydlynol ddarparu rhywfaint o amddiffyniad i blant a theuluoedd. I’r gwrthwyneb, gall cymunedau agos hefyd fod yn ffynhonnell camdriniaeth a risg i blant a phobl ifanc oherwydd parafilitariaeth, maes sy’n peri pryder parhaus (Bunting et al., 2020).  

Dynameg teuluol

Mae teuluoedd yn tueddu i fyw yn agos at ei gilydd ac yn aml maent yn ffynhonnell cefnogaeth i weithwyr cymdeithasol er mwyn darparu amddiffyniad pan fydd teulu mewn argyfwng. Roedd gallu teuluoedd estynedig i helpu yn cael ei fframio fel rhagdybiaeth lawer mwy cadarnhaol yng Ngogledd Iwerddon o’i gymharu â Lloegr er enghraifft. Adlewyrchir y ddibyniaeth hon ar ofal gan berthnasau mewn data cenedlaethol, gan mai Gogledd Iwerddon sy’n gwneud y defnydd mwyaf o ofal gan berthnasau yn y Deyrnas Unedig. 

Casgliadau

Mae angen mwy o ymchwil wrth gwrs! Gall dynameg teulu, maint ac agosrwydd daearyddol gynyddu argaeledd cymorth anffurfiol i deuluoedd ar adegau o anhawster. Efallai bod llai o ddibyniaeth ar gefnogaeth y wladwriaeth yn sgil hanes gwleidyddol Gogledd Iwerddon wedi cyfrannu at gymorth cymunedol cryfach i blant a theuluoedd. Mae’r ymchwil hefyd yn awgrymu y gallai fod gan arfer gwaith cymdeithasol yng Ngogledd Iwerddon well dealltwriaeth o effaith tlodi ar deuluoedd, mwy o fynediad at gymorth ymarferol a chymorth cymunedol a naratif mwy cadarnhaol am adnoddau teulu estynedig.  Mae’n ymddangos bod cymorth a chefnogaeth gynnar fel yr Hybiau Cymorth i Deuluoedd hefyd yn gwneud gwahaniaeth. Er bod lefelau amddifadedd yn uchel, mae anghydraddoldeb yn is – gellir dadlau bod anghydraddoldeb wrth ddosbarthu adnoddau yn un o brif ysgogwyr iechyd gwael, problemau cymdeithasol ac anghydraddoldeb (Wilkinson a Pickett, 2009).

Cyfeiriadau

Bunting, L., McCartan, C., Davidson, G., Grant, A., McBride, O., Mulholland, C., Murphy, J., Schubotz, D., Cameron, J. and Shevlin, M. (2020). The Mental Health of Children and Parents in Northern Ireland: Results of the Youth Wellbeing Prevalence Survey. Belfast: Health and Social Care Board. https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/219940525/Youth_Wellbeing_FINAL.pdf

Bywaters, P., Scourfield, J., Jones, C., Sparks, T., Elliott, M., Hooper, J., McCartan, C., Shapira, M., Bunting, L. and Daniel, B. (2020). Child welfare inequalities in the four nations of the UK, Journal of Social Work, 20(2): 193–215. https://doi.org/10.1177/1468017318793479

Mason, W., Morris, K., Webb, C., Daniel, B., Featherstone, B., Bywaters, P., Mirza, N., Hooper, J., Brady, G., Bunting, L. and Scourfield, J. (2019). Toward full integration of quantitative and qualitative methods in case study research: insights from investigating child welfare inequalities. Journal of Mixed Methods Research, 14(2): 164-183. https://doi.org/10.1177/1558689819857972

Morris, K., Mason, W., Bywaters, P., Featherstone, B., Daniel, B., Brady, G., Bunting, L., Hooper, J., Mirza, N., Scourfield, J., and Webb, C. (2018). Social work, poverty, and child welfare interventions. Child and Family Social Work, 23(3): 364-372. https://doi.org/10.1111/cfs.12423

Morrison, A., McCartan, C., Davidson, G. and Bunting, L. (2018). Anti-poverty practice framework for social work in Northern Ireland. Belfast: Department of Health. https://www.health-ni.gov.uk/publications/doh-anti-poverty-framework

Ritchie, J. and Spencer, L. (1994). Qualitative data analysis for applied research. In: Bryman, A. and Burgess, R.G., eds. Analysing qualitative data. London: Routledge: 173-194.

Wilkinson, R. G. and Pickett, K. (2009). The Spirit Level. London: Bloomsbury Press.

GCP2-A: helpu gweithwyr proffesiynol i sicrhau bod y gefnogaeth iawn ar waith ar gyfer darpar rieni

Ysgrifennwyd y blog gan Vivienne Laing o’r NSPCC

Mae Proffil Gofal Graddedig 2 (GCP2) yn adnodd a ddyluniwyd gan baediatregydd cymunedol, Dr OP Srivastava, a’r NSPCC sy’n helpu ymarferwyr i ddeall ansawdd y gofal y mae plant yn ei gael a nodi meysydd magu plant da ond esgeulus hefyd. Mae bellach wedi’i fabwysiadu mewn 88 o leoliadau gyda dros 1,200 o hyfforddwyr wedi’u hyfforddi a 30,000 o ddefnyddwyr rheng flaen yn y Deyrnas Unedig (DU). 

Ers y sgyrsiau cyntaf un â safleoedd GCP2, mae rheolwyr a staff rheng flaen fel ei gilydd wedi pwysleisio’r angen am fersiwn gyn-enedigol. Nawr, ar ôl treulio’r 18 mis diwethaf yn gweithio gyda Dr Srivastava, bydwragedd a gweithwyr cymdeithasol o bob cwr o’r wlad, rydym ni’n hynod falch o gyhoeddi ein bod ar fin dechrau profi fersiwn gyn-enedigol newydd – Proffil Gofal Graddedig 2 Cyn-enedigol (GCP2A). 

Pam mae angen un arnom ni?

Mae corff cynyddol o dystiolaeth o bwysigrwydd y cyfnod cyn-enedigol a’r blynyddoedd cynnar a sut y gall rhianta israddol, esgeulustod neu gamdriniaeth gynnar gael canlyniadau parhaol ar iechyd emosiynol a chorfforol plant yn y dyfodol. Gall dod i gysylltiad â lefelau uchel o straen parhaus yn ystod y camau datblygu pwysig hyn olygu bod gallu babanod i reoli eu hemosiynau a’u system imiwnedd yn llai effeithiol. Gall hyn wneud plant yn fwy agored i ystod o anawsterau diweddarach fel iselder, ymddygiad gwrthgymdeithasol, dibyniaeth a salwch corfforol. (Gerhardt 2012). 

Rydym ni hefyd yn gwybod bod gwendidau penodol sy’n gynhenid mewn babanod nad ydynt yn cael eu profi gan blant hŷn, rhai sydd â chysylltiad uniongyrchol ag ymddygiad mamol yn ystod y beichiogrwydd:  Anaf damweiniol i’r pen, cyd-gysgu, syndrom anhwylder alcohol y ffetws a syndrom ymatal newyddenedigol.  Yn Lloegr, mae babanod yn cyfrif am y gyfran fwyaf o Adolygiadau Achos Difrifol (AAD), fel y disgrifir yn yr Adolygiad AAD a gynhelir pob Tair Blynedd. Mae pryder cynyddol hefyd am nifer y babanod sy’n mynd i ofal yn ystod pythefnos gyntaf eu genedigaeth, fel y dangosir yn yr Ymchwil Babanod sy’n cael eu geni i Ofal yng Nghymru ac yn Lloegr

Mae’r materion hyn yn anoddach fyth oherwydd yr heriau niferus sydd ynghlwm â chynnal asesiadau yn y cyfnod cyn-enedigol. Nid yw pryderon diogelu yn dechrau ar y diwrnod y caiff y babi ei eni; mae llawer yn amlwg yn ystod y beichiogrwydd. Rydym ni’n gwybod bod materion iechyd meddwl amenedigol (perinatal) yn gysylltiedig â llawer o bryderon ôl-geni. Gall hyn, ynghyd â ffactorau cyd-destunol, agweddol neu ymddygiadol eraill gyfuno i fod yn gymysgedd a allai fod yn ddinistriol i’r babi sy’n datblygu neu’r babi newydd-anedig.  Fodd bynnag, rydym ni hefyd yn gwybod bod beichiogrwydd yn cynnig cyfle eang gan fod llawer o rieni beichiog yn awyddus i ymgysylltu â gwasanaethau yn ystod yr amser hwn. Mae dod â’r ddau beth at ei gilydd – adnabod yr unigolyn yn drylwyr yn gynnar a chyfuniad o bryderon ac awydd posibl rhieni – yn rhoi gobaith gwych i ni am newid tymor hir.

Beth mae GCP2-A yn ei wneud?

Adnodd disgrifiadol ymarferol, pragmatig yw GCP2-A sy’n cefnogi bydwragedd, gweithwyr cymdeithasol ac ymwelwyr iechyd i nodi’r rhieni beichiog hynny a fyddai’n elwa o gael cefnogaeth cyn-geni i leihau’r tebygolrwydd o bryderon ôl-enedigol. Credwn y bydd yn helpu gweithwyr proffesiynol i nodi a chofnodi lle mae darpar rieni yn gwneud yn dda a pha fath o bryderon, eu cyfuniad a’u difrifoldeb a allai fod ganddynt am y teulu yn gynnar yn y beichiogrwydd. Gyda’r wybodaeth hon, gallant fynd i’r afael â’r pryderon hyn yn well a sicrhau bod y math cywir o gefnogaeth ar waith cyn i’r babi gael ei eni, gyda’r nod o atal pryderon rhag gwaethygu. 

Mae adnodd GCP2-A wedi’i rannu yn dair adran:

  • Adran un: pan fydd y beichiogrwydd yn cael ei gadarnhau neu pan fydd pryderon yn dod i’r amlwg, mae fframwaith o chwe chwestiwn cyffredinol yn eich helpu i benderfynu a oes angen GCP2-A llawn.
  • Adran dau: adnodd mwy manwl y gellir ei ddefnyddio pan fydd angen disgrifio’n fanylach y meysydd o gryfder a’r rhai sy’n cyflwyno heriau.
  • Adran tri: dylid ei chwblhau ar ôl geni yn ystod y 7-28 diwrnod cyntaf. 

Mae prif ran yr offeryn (adran dau) yn helpu gweithwyr proffesiynol a rhieni yn eu hymwybyddiaeth a’u paratoi ar gyfer geni’r babi. Yn yr un modd â GCP2, mae’r offeryn yn graddio ansawdd yr ystyriaeth mewn perthynas â pharodrwydd corfforol, diogelwch, emosiynol a datblygiadol. Os ydych chi’n adnabod GCP2 – byddwch chi’n adnabod GCP2-A fel ei frawd neu chwaer iau.

Adnodd yw GCP2-A i helpu yn ein brwydr i wella canlyniadau i fabanod.  Ar ôl i ni nodi problemau, gall GCP2-A arwain ymateb aml-asiantaethol wedi’i deilwra i gefnogi teuluoedd beichiog a theuluoedd newydd i fagu eu babanod mewn cartref cariadus diogel. 

Os ydych chi am gael yr wybodaeth ddiweddaraf, gallwch gofrestru eich diddordeb yn: GCP2A@nspcc.org.uk

Os oes gennych chi ddiddordeb mewn defnyddio’r Proffil Gofal Graddedig 2 gwreiddiol, ewch i NSPCC Learning i ganfod rhagor. 

Vivienne Laing – vivienne.laing@nspcc.org.uk