Iechyd meddwl, pobl ifanc a’r pandemig

Erthygl gan Philippa Watkins, Ymchwil y Senedd, Senedd Cymru

Yn 2018, dywedodd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg (PPIA) fod angen ‘newid mawr’ o ran cefnogaeth ym maes iechyd emosiynol ac iechyd meddwl plant a phobl ifanc yng Nghymru:

“Yn ein barn ni, mae’r her frys bellach “ym mhen blaen” y llwybr gofal – lles emosiynol, gwydnwch ac ymyrraeth gynnar. Dylai mynd i’r afael â hyn fod yn flaenoriaeth genedlaethol ddynodedig i Lywodraeth Cymru. Bydd methu â chyflawni yn hyn o beth yn golygu y bydd mwy o alw am wasanaethau arbenigol na’r hyn sydd ar gael, gan fygwth eu cynaliadwyedd a’u heffeithiolrwydd.”

Mae adroddiad dilynol y Pwyllgor – Cadernid Meddwl: ddwy flynedd yn ddiweddarach (mis Hydref 2020) yn dweud, yn wyneb pandemig y Coronafeirws – a’i effaith ar lesiant plant a phobl ifanc – fod cyflawni argymhellion 2018 y Pwyllgor yn pwysicach nag erioed.

Beth yw effaith y pandemig ar iechyd meddwl pobl ifanc?

Yn ystod y pandemig, mae pobl ifanc wedi dweud am amrywiaeth o faterion, gan gynnwys cynnydd mewn gorbryder, unigrwydd ac unigedd, colli rhwydweithiau cymorth, a mynediad mwy cyfyngedig at y gwasanaethau iechyd meddwl a gwasanaethau eraill maen nhw fel arfer yn dibynnu arnynt. Canfu arolwg Mind Cymru fod tri o bob pedwar person ifanc yn dweud bod eu hiechyd meddwl yn waeth yn ystod misoedd cynnar y pandemig. Roedd un o bob tri person ifanc a geisiodd gael cymorth iechyd meddwl yn methu gwneud hynny.

Mae modelu gan y Ganolfan Iechyd Meddwl (ar gyfer Lloegr) yn amcangyfrif y bydd ar 1.5 miliwn o blant a phobl ifanc angen cymorth iechyd meddwl newydd neu ychwanegol oherwydd y pandemig (mae hyn yn cynrychioli 15 y cant o blant rhwng 5 a 19 oed yn Lloegr).

Mae adroddiad interim (Gorffennaf 2020) y Pwyllgor PPIA ar effaith y pandemig ar blant a phobl ifanc yn rhybuddio bod angen taro’r cydbwysedd rhwng cydnabod a chefnogi problemau iechyd meddwl a pheidio â rhoi ‘gwedd feddygol’ ar ymatebion naturiol i sefyllfa frawychus.

Effeithiau tymor hwy

Fodd bynnag, fe’i cydnabyddir yn eang bellach fod canlyniadau cymdeithasol ac economaidd y pandemig yn cael effaith anghymesur ar blant a phobl ifanc. Mae pryder mawr am y posibilrwydd y bydd effaith hirdymor ar iechyd meddwl a llesiant pobl ifanc. Mae’r tarfu ar eu cyfleoedd addysg, cyflogaeth a hyfforddiant yn ffactor allweddol sy’n cyfrannu at hyn.

Yn ôl ymchwil gan y Sefydliad Iechyd Meddwl a Phrifysgol Abertawe, mae bron i 7 o bob 10 o bobl yn eu harddegau ym Mhrydain yn ofni y bydd y pandemig yn gwneud y dyfodol yn waeth i bobl eu hoedran nhw. Tynnodd Ymddiriedolaeth y Tywysog sylw at y cysylltiad rhwng iechyd meddwl gwael a pheidio â bod mewn cyflogaeth, addysg na hyfforddiant (NEET). Ei hofn yw, os na chymerir camau i liniaru’r sefyllfa, bydd ‘cenhedlaeth goll’ o bobl ifanc yn wynebu diweithdra hirdymor a difrod parhaus i’w lles meddyliol.

Mewn tystiolaeth ddiweddar, dywedodd yr Athro Ann John (Prifysgol Abertawe) wrth y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon (IGCCh):

“What we want to avoid is what we call a cohort effect, where there’s a particular insult dealt to a generation and those vulnerabilities follow them through in the long term. So, it really is about leveraging protections and services and access to care.”

Rôl ysgolion

Yn 2018, nododd Cadernid Meddwl y rôl allweddol y mae ysgolion yn ei chwarae wrth adeiladu poblogaeth o bobl ifanc sy’n emosiynol wydn. Galwodd am ddull ysgol gyfan ar gyfer lleihau stigma a hybu iechyd meddwl da. Hefyd, fe ddisgrifiodd y diwygiad arfaethedig o’r cwricwlwm yng Nghymru fel cyfle unwaith-mewn-cenhedlaeth i ymgorffori lles ym mywydau ein plant.

Cyflwynwyd y Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) ym mis Gorffennaf 2020. Bu cryn drafod ymhlith rhanddeiliaid ynghylch a yw’r ddeddfwriaeth yn gwneud darpariaeth ddigon eglur mewn perthynas ag iechyd meddwl. Mae adroddiad Cyfnod 1 y Pwyllgor PPIA (4 Rhagfyr 2020) yn argymell y dylid diwygio’r Bil i gynnwys cyfeiriad penodol at iechyd meddwl a llesiant ar wyneb y ddeddfwriaeth.

“Mae gwerthfawrogi iechyd meddwl i’r un graddau ag iechyd corfforol yn hanfodol, yn enwedig i’n plant a’n pobl ifanc. Fel cymdeithas, mae gennym gryn ffordd i fynd cyn bod iechyd meddwl yn cael yr un parch. Er nad ydym yn amau bod y Bil hwn yn anelu at fynd i’r afael â’r materion hyn, credwn fod angen dull mwy pendant, yn debyg iawn i’r dull a fabwysiadwyd ar gyfer Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb. Rhaid inni sicrhau bod pwysigrwydd iechyd meddwl a lles yn ein cwricwlwm yn amlwg i bawb nawr ac yn y dyfodol.”

Dull system gyfan

Fodd bynnag, nid yw ysgolion ond yn un elfen o’r dull ‘system gyfan’ y mae’r Pwyllgor yn gofyn amdano. Mae ei adroddiad Ddwy flynedd yn ddiweddarach yn dweud y bydd ymrwymiad ac arweinyddiaeth barhaus gan Lywodraeth Cymru ac arweinwyr y sector yn hanfodol i yrru’r gweithio ar y cyd sydd ei angen ar draws y system:

“er ein bod ni wedi ein sicrhau bod cynnydd mewn addysg yn weladwy ac y gellir tystio iddo, rydym yn llawer llai hyderus bod cyflymder y newid mewn iechyd a llywodraeth leol (gan gynnwys gwasanaethau cymdeithasol) yn ddigonol.”

Yn ei hymateb i’r adroddiad hwn, mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod pryderon y Pwyllgor am y cynnydd a wnaed ym meysydd iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Mae wedi cytuno i ehangu cwmpas y grŵp gorchwyl a gorffen gweinidogol presennol ar y dull ysgol gyfan i gwmpasu’r ‘system gyfan’, a thrwy hynny ei alluogi i ddarparu arweinyddiaeth ar draws pob sector perthnasol.

Mynediad at wasanaethau iechyd meddwl

Mae Cadernid Meddwl: ddwy flynedd yn ddiweddarach yn tynnu sylw at bryderon y Pwyllgor bod gormod o blant a phobl ifanc ag anghenion iechyd meddwl yn dal i wynebu anawsterau o ran cael gofal priodol, amserol. Mae’r adroddiad yn gwneud argymhellion penodol mewn perthynas â’r canlynol:

  • cefnogaeth mewn argyfwng ac y tu allan i oriau;
  • gwasanaethau cleifion mewnol;
  • therapïau seicolegol;
  • pontio wrth symud o wasanaethau iechyd meddwl plant a’r glasoed i wasanaethau oedolion; a
  • chefnogaeth i blant sy’n derbyn gofal a phlant sydd wedi’u mabwysiadu.

Er bod gwasanaethau iechyd meddwl wedi cael eu categoreiddio’n wasanaethau hanfodol ers dechrau’r pandemig, mae pwyllgorau PPIA ac IGCCh wedi clywed tystiolaeth gyson gan wasanaethau a gweithwyr proffesiynol y trydydd sector fod pobl yn ei chael hi’n anodd cael cymorth. Mae’n ymddangos bod hyn yn wir ar draws y sbectrwm o angen – o wasanaethau cymorth ymyrraeth gynnar/iechyd meddwl sylfaenol i wasanaethau mwy arbenigol a gofal argyfwng.

Y canol coll

Un o’r prif feysydd pryder i’r Pwyllgor Plant Pobl Ifanc ac Addysg yw bod bwlch mawr o hyd yn y ddarpariaeth ar gyfer y ‘canol coll’ fel y’i gelwir. Mae’r term hwn yn cyfeirio at niferoedd sylweddol y plant a phobl ifanc sydd angen cymorth iechyd meddwl, ond sydd ddim efallai’n ddigon sâl i fod angen – neu i fodloni meini prawf ar gyfer – cymorth gan wasanaethau arbenigol.

Mae ymateb Llywodraeth Cymru i adroddiad y Pwyllgor yn tynnu sylw at waith y Rhaglen Law yn Llaw dros Blant a Phobl Ifanc (T4CYP) sydd â phwyslais newydd. Mae T4CYP yn rhaglen dan arweiniad y GIG ar gyfer gwella’r cymorth iechyd emosiynol ac iechyd meddwl sydd ar gael i blant a phobl ifanc yng Nghymru. Nod un o dair ffrwd waith y rhaglen – ‘Cymorth cynnar a gwell cymorth’ – yw mynd i’r afael ag anghenion y canol coll. Prif feysydd ffocws eraill y rhaglen yw gwasanaethau niwroddatblygiadol, a byrddau partneriaeth rhanbarthol.

Dywed T4CYP yn ei ymateb i adroddiad y Pwyllgor ei fod yn anelu at gwblhau’r Fframwaith Cymorth Cynnar a Gwell Cymorth, a gwneud gwaith paratoi ar gyfer ei weithredu, erbyn Mawrth 2021.

Y camau nesaf a gwybodaeth bellach

Mae’r Pwyllgor yn cydnabod y cynnydd a wnaed hyd yn hyn, yn enwedig o ran ysgolion. Ac er bod gwelliannau i’w gweld ‘ym mhen blaen’ y llwybr gofal bellach, mae pryderon o hyd ynghylch diffyg darpariaeth ar gyfer plant a phobl ifanc sydd angen cymorth mwy arbenigol, y rhai ag anghenion cymhleth, a’r rhai sydd angen help mewn argyfwng. Dywed y Pwyllgor fod angen gwaith “sylweddol ac ar frys” yn hyn o beth i sicrhau bod sylfeini’r dull system gyfan yr ydym wedi galw amdani ar waith erbyn diwedd y Senedd hon.

Bydd adroddiad y Pwyllgor, Cadernid Meddwl: ddwy flynedd yn ddiweddarach, yn cael ei drafod yn y Cyfarfod Llawn ar 16 Rhagfyr 2020. Gallwch wylio’r ddadl ar Senedd.tv yma.

Hefyd i’w nodi:

Gweithwyr Cymdeithasol mewn Ysbytai

10 Chwefror

Mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn aml yn lleoli timau o weithwyr cymdeithasol mewn ysbytai i gynllunio rhyddhau pobl hŷn a fydd angen gofal a chefnogaeth barhaus er mwyn gadael yr ysbyty. Bydd y gweminar hwn ar 10 Chwefror, 11am, yn cyflwyno canfyddiadau ymchwil un tîm, gan gynnwys yr heriau ymarfer gwaith cymdeithasol yn yr amgylchedd benodol heriol hwn, gwerthoedd craidd, a’r potensial ehangach ar gyfer y swydd o ran amddiffyn iechyd ac atal ail-dderbyniadau i’r ysbyty.

Sgyrsiau teuluol yn ystod Covid-19: Gwahaniaethau mewn teuluoedd Tsieineaidd

Sgyrsiau teuluol ar-lein a thramor yn ystod Covid-19: y gwahaniaethau rhwng teuluoedd Tsieineaidd gyda’i merch a gyda’i mab

Mae myfyrwyr rhyngwladol sydd yn y cyfnod ansicr rhwng bod yn bobl ifanc yn eu harddegau ac oedolion annibynnol wedi bod yn arbennig o agored i niwed yn ystod y cyfnod clo. Mae llawer yn byw ymhell o berthnasau, heb lawer o rwydweithiau cymdeithasol ac yn brin o’r profiad i lywio’u ffordd drwy’r argyfwng iechyd cyhoeddus hwn. Ar yr un pryd, newidiodd y ffordd o gymdeithasu. Diflannodd cynulliadau cymdeithasol, wrth i deuluoedd ar draws y byd gyfathrebu’n fwy drwy ddulliau digidol. Mae llawer o deuluoedd wedi bod yn cyfathrebu ar-lein yn lle cwrdd yn gorfforol, yn hytrach na sianel gyflenwol ar gyfer agosatrwydd teulu.

Yn ystod fy mhrofiad fy hun fel myfyriwr yn ystod y cyfnod clo, casglais ddata gan fy nghyfoedion am eu profiadau o gyfathrebu gyda’u teulu yn ystod cyfnod Covid-19. Cynhaliwyd yr ymchwil yn ystod mis Mehefin a mis Gorffennaf 2020, ac roedd yn cynnwys cyfweliadau un i un gydag 20 o fyfyrwyr rhyngwladol Tsieineaidd. Roedd y mwyafrif yn sgyrsiau ar y we, wedi’u cynnal gan ddefnyddio’r teclyn cyfathrebu digidol, WeChat, sef ap negeseuon amlbwrpas Tsieineaidd. Dyma’r prif ddewis i deuluoedd ar draws y byd gyfathrebu yn Tsieina; mae apiau negeseuon eraill wedi’u rhwystro yn Tsieina oherwydd sensoriaeth ar y rhyngrwyd (Yang a Liu, 2014). Cynhaliwyd sawl cyfweliad wyneb yn wyneb oherwydd ein bod yn byw yn agos at ein gilydd.

Cefndir yr astudiaeth

Cynhaliwyd cyfweliadau â 10 myfyriwr benywaidd a 10 myfyriwr gwrywaidd, rhwng 19 a 28 oed, ac roeddent yn cynnwys myfyrwyr israddedig, ôl-raddedig a PhD. Er bod y sawl a gafodd eu cyfweld ar lefelau addysg gwahanol, roedd y mwyafrif yn cael cefnogaeth ariannol gan eu teulu dosbarth canol o hyd. Oherwydd cyfyngiadau symud Covid-19, roedd y bobl roeddwn yn eu cyfweld wedi’u lleoli ledled y byd: yn Ewrop, UDA, Awstralia a De-ddwyrain Asia (e.e. Hong Kong a Japan), a phob un yn gyrchfan boblogaidd ar gyfer astudio dramor.

Ar ôl arolwg demograffig byr (e.e. oedran, rhyw, pwnc astudio a chefndir teuluol), buom yn siarad am eu cysylltiad dyddiol â’u teulu yn ystod y Covid-19 megis amlder cyfathrebu, y dull sgwrsio a ffefrir, lefelau cyfranogiad mamau a thadau, pynciau sgwrsio poblogaidd, ynghyd â’u canfyddiad o newidiadau mewn arferion teuluol o ganlyniad i gyfathrebu digidol (er enghraifft, anfon ‘Arian Lwcus’ ar-lein, sticeri wedi’u hanimeiddio a rhannu cynnwys). Gwnaethom hefyd siarad am hunan-ddatgeliad myfyrwyr wrth gyfathrebu â’u teulu, hynny yw, eu penderfyniad i sensro wrth ddweud rhywbeth o flaen rhieni i reoli’r ffordd maen nhw’n cyflwyno eu hunain yn ddigidol (“Ydych chi’n bwriadu dangos persona ar-lein disgwyliedig neu ddweud rhywbeth y mae’n well gan eich rhieni wrando arno?”).

Canfyddiadau

Yn fras, mae fy ymchwil yn cefnogi astudiaethau blaenorol o gyfathrebu teuluol rhyngwladol sy’n pwysleisio bod technolegau gwybodaeth a chyfathrebu wedi trawsnewid gallu teuluoedd i barhau’n agos er gwaethaf pellter corfforol. 

Ac eto, datgelodd fy nata wahaniaethau nodedig rhwng teuluoedd Tsieineaidd gyda merched a’r rhai â meibion. Yn ôl pob golwg, roedd merched Tsieineaidd yn fwy gweithredol wrth gyfathrebu â rhieni, gan ryngweithio’n fwy aml ac roedd y rhyngweithiad o ansawdd gwell. Mae’r merched hynny sy’n hoff o rannu “moment” bywyd personol ar WeChat bob dydd yn parhau i gyfathrebu â’u teuluoedd yn llai aml. Gwnaethant ddyfalu mai’r rheswm dros hyn oedd bod y momentau hyn yn profi eu bod yn ddiogel ac y gallent leddfu pryder rhieni.

Ac eto, datgelodd fy nata wahaniaethau nodedig rhwng teuluoedd Tsieineaidd gyda merched a’r rhai â meibion. Yn ôl pob golwg, roedd merched Tsieineaidd yn fwy gweithredol wrth gyfathrebu â rhieni, gan ryngweithio’n fwy aml ac roedd y rhyngweithiad o ansawdd gwell. Mewn rhai achosion, roedd rhieni’n ceisio cysylltu’n aml fel y gallai eu merched ‘brofi’ eu diogelwch. Roedd hyn yn cynnwys rhoi gwybodaeth gyson i rieni drwy bostio am fywyd personol ar gyfryngau cymdeithasol bob dydd.

Ar yr un pryd, roedd dewisiadau merched a meibion Tsieineaidd yn wahanol o ran pa mor aml i sgwrsio â’r teulu, yn ogystal â ‘rheoli argraff’. Treuliodd merched, er enghraifft, fwy o amser yn siarad am eu bywyd bob dydd – hwn oedd y dewis olaf o bwnc i feibion. Roedd manylion am fywydau a chlecs aelodau teulu yn bynciau poblogaidd mewn sgyrsiau teuluol â merched, ac nid oedd newyddion a gwleidyddiaeth yn cael eu hystyried yn bynciau mor ddiddorol. Roedd bwyd yn thema gyffredin, gyda sawl merch a gafodd eu cyfweld yn nodi eu bod wedi cael rysáit teuluol, yr oeddent wedi’i choginio ac yna wedi anfon llun o’r pryd adref. 

Roedd cyfranogwyr benywaidd hefyd yn fwy tebygol o rannu profiad o salwch, straen o astudio ac unigrwydd gyda rhieni, gan ddangos eu parodrwydd i ddatgelu eu dibyniaeth feddyliol ar deulu a mynegi’n glir eu hangen am gefnogaeth emosiynol. Yn wir, ymhlith merched, ystyriwyd mai hwn oedd y rheswm craidd dros gadw mewn cysylltiad â rhieni. Roedd merched hefyd yn well am symud arferion teuluol newydd ar-lein a chynnal perthnasoedd, trwy rannu emojis a memynnau. I rai, roedd rhannu emoji wedi dod yn arfer traws-genhedlaeth newydd, difyr. Fel y dywedodd un ferch a gafodd ei chyfweld, “mae fy mam wedi ‘dwyn’ y memyn a anfonais ati a’i ddefnyddio hefyd. Mae hi’n hoffi dyfalu ystyr memyn penodol. Weithiau bydd hi’n chwarae jôc arna i a dweud, ‘mae’r ci ciwt hwn yn debyg i ti’. Rwy’n hapus i glywed ei bod hi hefyd yn ei hoffi.” 

I’r gwrthwyneb, mae bechgyn a gafodd eu cyfweld yn petruso cyn cydnabod bodolaeth angen emosiynol, hiraeth neu broblemau addasu. Mae’n well ganddyn nhw briodoli’r rheswm dros gyfathrebu’n rheolaidd i gyfrifoldeb mabol plant i’w rhieni. I lawer, yn syml ni allent ddod o hyd i air iawn i egluro eu cymhelliant i gyfathrebu â rhieni: “Mae’n rhy gyffredin yn fy mywyd beunyddiol, ac nid wyf erioed wedi meddwl am y rheswm dros gyfathrebu’n gyson â’m teulu. Weithiau, mae’n debycach i glocio i mewn.” Mae ymddygiad goddefol ac agwedd meibion yn deillio’n rhannol o ddisgwyliad cymdeithasol na ddylai dynion ymwneud ag agosatrwydd – yn hytrach dylent fod yn ddewr, yn gryf ac yn canolbwyntio ar eu gyrfa. Gellir ystyried anawsterau wrth hunan-addasu, neu fod yn rhy awyddus i ddangos diddordeb mewn manion bethau teuluol, yn dystiolaeth o sensitifrwydd a bregusrwydd amhriodol. Dewis mab yn y sgyrsiau rhieni hyn yw naill ai diystyru pryderon rhieni yn gyflym, neu siarad am ei ddiddordebau, megis materion gwleidyddol, penderfyniadau teuluol a hobïau personol yn unig. 

Er bod y cyfweliadau’n awgrymu bod merched Tsieineaidd yn dda am gael cymorth gan rieni wrth gyfathrebu, yn rhyfeddol roedd mwy na hanner ohonynt hefyd yn bwriadu “gadael argraff ddelfrydol o flaen rhieni”, hynny yw, cynnal delwedd “ddiniwed, cwrtais, positif a hyfryd”. Fel y ‘ferch dda’ a ddisgwylir gan gymdeithas Tsieineaidd, ni ddylai merched adael i rieni boeni na ‘siomi rhieni’. Mae’r bwriad hwn hefyd yn awgrymu bod yn rhaid iddynt ddethol pa agweddau ar eu bywyd a’u meddyliau i’w cyflwyno ar-lein, gan guddio neu beidio siarad am rai materion. Mae rhieni yn aml yn poeni gormod ac â mwy o reolaeth dros ferched, sy’n cael eu hystyried yn fwy agored i niwed na meibion yn y gymdeithas ‘beryglus’. Dangoswyd hyn, mewn rhai achosion, trwy rybuddion llafar dro ar ôl tro, cyngor digymell ar ddeiet iach a gorffwys, sut i dreulio eu hamser rhydd, faint o alcohol i’w yfed ac ymddygiad o ran ysmygu. 

Ni ddangosodd meibion awydd cryf i gyflwyno delwedd ‘ddelfrydol’ yn ddigidol wrth gyfathrebu â’r teulu. Nododd y bechgyn a gafodd eu cyfweld, er enghraifft, ei bod yn well ganddynt “ei gadw’n real”. Yn wir, mewn rhai achosion, roedd yn well ganddyn nhw ddarlunio eu bywyd yn negyddol er mwyn lleihau disgwyliad rhieni a’r pwysau posib. 

Er bod gan ferched a meibion wahanol arddulliau ar gyfer creu eu delwedd ddigidol i rieni, roedd hunan-ddatgeliad yn seiliedig ar y cydbwysedd rhwng disgwyliadau cymdeithasol eu rhyw, a’u hunaniaeth fel oedolyn newydd. Gydag ymwybyddiaeth o’u hymreolaeth gynyddol, gostyngodd awdurdod rhieni ar gyfer merched a meibion. 

Casgliad 

Gall astudio cyfathrebu digidol mewn teuluoedd yng nghyd-destun Tsieineaidd ein helpu i archwilio’r berthynas newidiol rhwng rhieni a phlant sy’n symud o’r model cyfnewid rhwng cenedlaethau traddodiadol i gyfathrebu a rhyngweithio ar y cyd. Gall hefyd helpu i egluro’r rhesymau cymdeithasol a diwylliannol dros hunan-ddatgelu a’r hunan digidol yn ôl rhyw. 

Yang, Q. a Liu, Y. (2014). What’s on the other side of the great firewall? Chinese Web users’ motivations for bypassing the Internet censorship. Computers in Human Behavior, 37

Mae Yang Shuhan yn fyfyriwr ôl-raddedig ym maes Cymdeithas Ddigidol ym Mhrifysgol Caeredin.

Blog gwreiddiol ar gael yn y Ganolfan Ymchwil ar Deuluoedd a Pherthnasoedd.



LeadHerShip gyda Le-Chun Lindsay

Mae Le-Chun Lindsay, y ferch gyntaf i fod yn Rheolwr Gyfarwyddwr GE Aviation Wales, yn ymuno â ni ar gyfer ein digwyddiad #LeadHerShip cyntaf yn 2021.

Cofrestrwch nawr i glywed am ei gyrfa drawiadol mewn rolau blaenllaw ledled y byd, o weithio gyda Llywodraeth yr Unol Daleithiau i redeg cwmni diwydiannol mwyaf Cymru, a’i heiriolaeth dros amrywiaeth a chydraddoldeb.

Dyddiad: Dydd Llun 10fed Chwefror

Amser: 5pm – 6pm

Cofrestrwch
Er gwaethaf y cynnydd, mae menywod yn parhau i gael eu tangynrychioli mewn swyddi o bŵer ac arwain mewn Llywodraeth, Busnes a bywyd cyhoeddus. Mae #LeadHerShip yn ceisio sicrhau bod menywod yn cael eu cynrychioli’n well mewn rolau gwneud penderfyniadau o’r fath ac yn rhoi llwyfan i fenywod fel bod eu lleisiau’n cael eu clywed, a’u bod yn cael eu hysbrydoli i weld eu hunain fel arweinwyr y dyfodol.

Cofrestrwch nawr i gael eich ysbrydoli gan daith yrfa anhygoel Le-Chun fel menyw mewn arweinyddiaeth, a chael cyfle i holi amdani.

Yng nghysgod pandemig: Profiad pobl ifanc y stryd yn Harare yn ystod COVID-19

Mae Janine Hunter wedi bod yn Ymchwilydd ar Dyfu i Fyny ar y Strydoedd ers mis Ionawr 2013 ym Mhrifysgol Dundee. Mae hi hefyd yn ei blwyddyn gyntaf (rhan-amser) yn astudio PhD ar berthnasoedd cariad pobl ifanc y stryd yn Accra, Ghana.

Mae’r llun ar y clawr ar gyfer y map stori yn dangos (chwith-dde): Jude, Ralph, Jojo, Madnax, Mathew. Llun gan Nixon. “Mae ein cyflog wedi lleihau… Helpwch ni i gael swyddi, a helpwch ni gyda bwyd.” Mae Mada, 16 oed, yn disgrifio bywyd gyda chyfyngiadau symud COVID-19 yn Harare. Llun llonydd o ffilm wedi’i recordio gan Yeukai. 

Mae Yng Nghysgod Pandemig: Profiad pobl ifanc y stryd yn Harare yn ystod COVID-19 yn ‘fap stori’ sydd ar gael am ddim, a lansiwyd ar 30 Mehefin. Mae’n cynnwys ffilmiau, ffotograffau a manylion bywydau pobl sy’n byw ar y strydoedd yn ystod y cyfyngiadau symud, gan ddefnyddio data gweledol a recordiwyd gan y bobl ifanc y stryd yn Harare.

Mae pandemig a chyfyngiadau symud COVID-19 wedi cael effaith ddigynsail ar fywydau pob un ohonom. Yn Zimbabwe, lle mae dwy ran o dair o’r boblogaeth yn byw mewn tlodi (Rhaglen Bwyd y Byd, 2019), mae’r cyfyngiadau symud wedi gwaethygu prinder dŵr a bwyd ac wedi gweld cyrffyw, casgliadau a gorfodi’r bobl ifanc sy’n byw ar y strydoedd i symud. Mae prosiect ymchwil Tyfu i Fyny ar y Strydoedd wedi bod yn gweithio gyda’r Ymddiriedolaeth Grymuso Strydoedd (SET) a rhwydwaith o bobl ifanc ar y stryd yno ers 2012. Roeddem yn gwybod pa mor galed oedd amodau o dan amgylchiadau arferol, faint yn anoddach fyddai gyda chyfyngiadau symud COVID-19?

Ddiwedd mis Mai a dechrau mis Mehefin 2020, casglodd pobl ifanc y stryd fideos, lluniau a straeon ynghylch yr aneddiadau incwm isel, lonydd ac ardaloedd o dir gwag o amgylch Harare lle mae pobl ifanc yn cael bywoliaeth yn yr economi anffurfiol, er enghraifft casglu a gwerthu plastigau – gan ennill llai na hanner ceiniog (GBP) y cilo. Mae’r map stori yn cynnwys stori Mai Future, merch feichiog ifanc sy’n dangos i ni’r lloches y mae hi wedi’i rhoi at ei gilydd ar dir diffaith lle mae hi a’i phlentyn ifanc yn byw; Denford, sy’n dangos sut y mae ef a’i ffrindiau’n cysgu mewn dull newydd gan gadw pellter cymdeithasol, nad ydynt yn gallu swatio at ei gilydd am gynhesrwydd mwyach; a Zviko, sy’n coginio mwydod mopane mewn hen duniau paent a ddefnyddir fel potiau coginio. 

Roedd gwneud y map stori yn heriol i’r cyfranogwyr, oherwydd roedd cyrffyw parhaus yn golygu nad oedd pobl ifanc y stryd i fod yng nghanol y ddinas o gwbl. Roedd grwpiau wedi’u cyfyngu i’r lonydd cudd neu’r ‘canolfannau’ (eu cartrefi i bob pwrpas) neu yn yr aneddiadau incwm isel y tu allan i ganol y ddinas. Gwnaeth cyfranogwyr gwahanol gasglu data gweledol yn yr ardaloedd roeddent yn byw ynddynt ar ffonau symudol a fenthycwyd, gan nad oeddent yn gallu symud ar draws y ddinas.

Mae’r map stori yn brosiect cydweithredol rhwng Zimbabwe a’r DU: Gweithiodd Shaibu Chitsiku o SET gyda phobl ifanc y stryd yn Harare i recordio’r deunydd gweledol; ac wrth astudio ym Mhrifysgol Dundee (a roddodd gymeradwyaeth foesegol yn ogystal â’r rhaglenni gwe trwyddedig), golygwyd y data gweledol a chyd-destunol a chrëwyd yr adnodd ar-lein gan ddefnyddio ArcGIS StoryMaps ESRI.

Roedd Harare yn un o dair dinas (ochr yn ochr ag Accra, Ghana a Bukavu, DRC) yn y prosiect ymchwil Tyfu i Fyny ar y Strydoedd, a gynhaliwyd rhwng 2012-2016 ac a oedd yn cynnwys 229 o gyfranogwyr craidd a channoedd yn fwy mewn rhwydweithiau a grwpiau ffocws. Gwnaeth Tyfu i Fyny ar y Strydoedd, gyda chyllid a gafwyd gan Ymddiriedolaeth Backstage, alluogi’r 24 o bobl ifanc ar y strydoedd (roedd 9 yn gyfranogwyr gwreiddiol) i gasglu’n weledol sut beth yw bywyd ar y stryd wrth i ferched a dynion ifanc geisio goroesi o dan gyfyngiadau symud COVID-19 yn Harare.

Roedd methodoleg wreiddiol Tyfu i Fyny ar y Strydoedd yn defnyddio dull gallu, gan dynnu ar Sen (1999) a Nussbaum (2000), lle diffiniodd cyfranogwyr eu galluoedd eu hunain ar y stryd ac fe’u hystyried yn arbenigwyr yn eu bywydau eu hunain. Mae nodau’r prosiect yn parhau: newid y disgwrs ynghylch plant a phobl ifanc y stryd a’u hawl i wneud bywydau o werth wrth fyw ar y stryd. Mae’r map stori hwn yn barhad o’r dull hwnnw, ac yn adnodd unigryw ac amserol ar sut mae pobl ifanc ddigartref sy’n byw mewn tlodi trefol yn profi pandemig a chyfyngiadau symud COVID-19.

Dyma ail fap stori’r prosiect: yn 2017 ariannodd Gwobr Stephen Fry Prifysgol Dundee arddangosfa ar-lein a grëwyd gyda phobl ifanc y stryd yn Accra. Mae Tyfu i Fyny ar y Strydoedd: Map Stori gan Bobl Ifanc y Stryd yn Accra yn cynnwys adrannau wedi’u hadeiladu o amgylch y deg gallu yr oedd plant a phobl ifanc y stryd wedi’u diffinio fel allwedd i’w bywydau. Mae allbynnau eraill sydd ar gael am ddim ar-lein yn cynnwys: Papurau Briffio yn Saesneg a Ffrangeg, a’r Pecyn Hyfforddi Cyfnewid Gwybodaeth arobryn.

Mae’r ffilmiau o fap stori Harare ar gael ar YouTube ar y sianel Tyfu i Fyny ar y Strydoedd. Ar ôl gweld y canlyniad terfynol, dywedodd Shaibu: “Cymerais ran yn y casgliad o’r lluniau a’r fideos, felly yn amlwg mae gen i ragor o wybodaeth am y digwyddiadau a’r cyd-destun; fodd bynnag, gwnaeth y stori fy symud i, er fy mod i yno pan gafodd ei chreu. ‘Bolato’ yw fy marn i! (Mae’n wych!).”

Cafodd y map stori ei greu gan Tyfu i Fyny ar y Strydoedd:

  • Cyfranogwyr a chrewyr gweledol: Arnold, Claude, Denford, Fatso, Fungai, Henzo, Jojo, Jonso, Jude, Mada, Madnax, Mai ‘Future’, Mathew, Mavhuto, Ndirege, Nixon, Ralph, Ranga, Tarwirei, Taurai, Tobias, Tonderai, Yeukai, Zviko . Sylwch mai ffugenwau yw pob enw, a ddewiswyd gan y cyfranogwyr.
  • Rheolwr Prosiect, Harare: Shaibu Chitsiku, Ymddiriedolaeth Grymuso Strydoedd, Harare, Zimbabwe. Golygu ac adeiladu’r map stori: Janine Hunter, Daearyddiaeth, Prifysgol Dundee, y DU. Golygu’r ffilm ac is-deitlau: Victor Maunzeni, Ymddiriedolaeth Grymuso Strydoedd, Harare, Zimbabwe. Cyfarwyddwyr Tyfu i Fyny ar y Strydoedd:  Yr Athro Lorraine van Blerk, Prifysgol Dundee, y DU; Dr Wayne Shand, EDP Associates, y DU; a’r diweddar Fr Patrick Shanahan, StreetInvest.

Partner NGO: StreetInvest, y DU. Ariannu: Ymddiriedolaeth Backstage, y DU.
Mae hefyd erthygl Conversation UK sy’n gysylltiedig â’r map stori hwn a phodlediad Conversation Africa gyda Pasha 88.

Cyfeirnodau

  • Nussbaum, M.C. (2000). Creating Capabilities: The Human Development Approach. Caergrawnt, UDA: Harvard University Press.
  • Sen, A. (1999). Development as Freedom. Gwasg Prifysgol Rhydychen, y DU, Rhydychen.
  • Rhaglen Bwyd y Byd (2019). Country Brief. WFP Zimbabwe, Ionawr 2019.

Neges wreiddiol ar gael yn y Ganolfan Ymchwil ar Deuluoedd a Pherthnasoedd.

Goruchwyliaeth: Model ar Gyfer Ymarfer

18 & 19 Ionawr 2021
9:30yb-4:30yp
Zoom
Cwrs deuddydd
Mae ein gallu i weithio gydag eraill yn dibynnu’n rhannol ar ansawdd y gefnogaeth a’r oruchwyliaeth rydym yn eu derbyn. Lluniwyd y cwrs hwn ar gyfer unigolion sy’n gyfrifol am oruchwylio aelodau eraill o staff. Bydd y cyfranogwyr yn gallu cyfuno nodi anghenion hyfforddiant a goruchwyliaeth, cefnogaeth ac arnfarnu, mewn pecyn systematig a chydlynus a fydd o fudd i’r unigolyn a’r sefydliad.

Erbyn diwedd y cwrs bydd y cyfranogwyr wedi:
Archwilio ystyr a phwrpas datblygu staff, a’r cysylltiad rhyngddo a boddhad yn y swydd a symbyliadNodi ystod o gyfleoedd ar gyfer datblygu staff, o sefydlu, gorchwyliaeth a mentora i hyfforddiantNodi ac ymarfer y sgiliau sydd ynghlwm wrth ddarparu goruchwyliaeth effeithiolYstyried rhai o’r rhwystrau – personol a threfniadol – i oruchwyliaeth effeithiol a ffyrdd o’u goresgynArchwilio sut mae goruchwyliaeth yn paratoi ar gyfer arfarnu ac yn cysylltu ag efDechrau datblygu strategaeth ar gyfer gweithredu a/neu wella goruchwyliaeth a datblygu staff yn eu sefydliad
Costiau
Aelodau, unigolion a sefydliadau bach: Pris gostyngol £170.00

Aelodau, statudol a mudiadau gwirfoddol mawr: Pris gostyngol £195.00

Dim aelodaeth: Unigolion a Sefydliadau Bach £215.00

Dim aelodaeth: Sefydliadau Statudol a Gwirfoddol Mawr £245.00

Rhaglenni Grant Plant a Chymunedau

Mae rhaglenni Grant Plant a Chymunedau Llywodraeth Cymru yn ceisio mynd i’r afael ag anghenion cymorth y plant a’r oedolion sydd mwyaf agored i niwed yn ein cymunedau trwy ystod o fecanweithiau ymyrraeth gynnar, atal a chymorth. Mae’n ceisio lliniaru neu gael gwared ar anfantais i bobl sy’n agored i niwed i’w galluogi i gael yr un cyfleoedd bywyd ag eraill ac felly cyfrannu at Gymru mwy cyfartal.

Mae’r CCG yn dwyn ynghyd saith rhaglen:

  • Gofal Plant a Chwarae
  • Cymunedau dros Waith a Mwy
  • Teuluoedd yn Gyntaf
  • Dechrau’n Deg
  • Y Gronfa Waddol
  • Cronfa Dydd Gŵyl Dewi
  • Hybu Ymgysylltiad Cadarnhaol Ymhlith Pobl Ifanc

Mae rhaglenni Grant Plant a Chymunedau yn cefnogi awdurdodau lleol i ystyried sut i gynnal y gwasanaethau y maent yn eu darparu’n fwy strategol trwy hyblygrwydd y grantiau hyn. Gall y rhaglenni grant gefnogi a hyrwyddo cynllunio a chomisiynu ar y cyd i wneud defnydd mwy effeithiol o gyllid CCG wrth geisio cyflawni nodau ac amcanion y rhaglenni cyfansoddol. Disgwylir y bydd y grantiau hyn yn darparu dull mwy strategol i gyfranogwyr gyflawni ar gyfer y rhai sydd fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas.

Ewch i Gyngor ac arweiniad Teuluoedd yn Gyntaf a Dechrau’n Deg ar gyfer COVID-19.

Astudiaethau achos

Ceredigion

**Rhithwir** Cyflwyniad i dechnegau hyfforddi ar-lein

Cwrs hanner dydd

Ydy Covid wedi cyfyngu eich cyswllt â staff neu ddysgwyr i we-gamera a sgrîn cyfrifiadur? Ydych chi’n cael ei bod hi’n anoddach ymgysylltu’n effeithiol â dysgwyr a staff ar-lein? Os ydych chi’n ddechreuwr o safbwynt cyswllt a hyfforddiant ar-lein ac yn dyfalu sut gallwch chi addasu eich cyrsiau a’u cyflwyno yn amgylchedd newydd gweithio o bell, dyma’r cwrs i chi.

Sut mae cynnal diddordeb cyfranogwyr wrth rannu hyfforddiant, cyflwyniadau, neu ddigwyddiadau cymdeithasol ar-lein.

Cyflwyniad annhechnegol i wella ymgysylltiad wrth gyflwyno neu hyfforddi ar-lein.

Mae’r cwrs yma’n addas ar gyfer hyfforddwyr, gweithwyr cymorth i deuluoedd, gweithwyr ieuenctid neu unrhyw un sy’n ymgysylltu â grwpiau o oedolion a phobl ifanc ar-lein.

Bydd y sesiwn hon yn edrych ar sut mae cynnwys a dyfeisio gêmau, cwisiau a gweithgareddau eraill ar-lein er mwyn hybu dysgu a chyfranogiad. Byddwn ni’n edrych ar sut gall dysgwyr gydweithio ac anodi diagramau ar y cyd, defnyddio’r bwrdd gwyn, a rhoi cyfle i ddysgwyr weithio mewn grwpiau llai trwy’r nodwedd ystafelloedd ymrannu. Byddwn ni’n edrych ar sut mae defnyddio ffonau symudol; i bleidleisio mewn arolygon, i ateb cwestiynau ar-lein, ac i hyrwyddo adborth.

Bydd y cwrs hefyd yn cynnwys awgrymiadau i hybu cwrteisi ac arfer diogel ar-lein. Bydd y dysgwyr yn archwilio ffyrdd o sicrhau bod yr hyfforddwr yn cadw rheolaeth ar yr amgylchedd dysgu, ac yn cadw’r hyfforddiant yn ddiogel ac yn saff i bawb. Byddwn ni’n edrych ar y defnydd o sgwrsio ar-lein, ei fanteision a’i wendidau, a sut mae ei ddefnyddio’n fwy effeithiol.

Bydd yr hyfforddiant hefyd yn cymharu platfformau fel Zoom, Blackboard a Teams, yn ogystal ag edrych ar sut mae defnyddio elfennau ychwanegol ac wedi’u mewnosod fel; Mentimeter, Socrative, Ahaslides, Slido a Padlet.

Byddwn ni’n edrych ar y trefniadau gorau ar gyfer cyflwyno hyfforddiant ac yn ystyried un sgrîn o gymharu â sgriniau lluosog, manteision cysylltiad cêbl o gymharu â di-wifr, yn ogystal â’r maint delfrydol ar gyfer grwpiau a beth i’w wneud pan fydd pethau’n mynd o chwith.

Mae Jon Trew wedi bod yn cyflwyno hyfforddiant diogelu ers bron degawd, ac mae wedi cael ei ddisgrifio fel efengylydd digidol.

Mae’r cwrs hwn yn cael ei gynnig fel hyfforddiant mewnol hefyd, am mwy o wybodaeth cysylltwch â training@childreninwales.org.uk

Ni fydd Ffurflenni Archebu heb rif archeb brynu yn cael eu prosesu mwyach. Sicrhewch fod gennych rif archeb brynu wrth law wrth wneud eich archeb. Dylech ei gael gan eich adran gyllid.

Book now

Deall ac ymateb i drawma – yng nghyd-destun COVID-19

Bydd y cwrs ar-lein hwn, a gyflwynir mewn amser go iawn i nifer cyfyngedig o gyfranogwyr, yn cynnig hanfodion ymateb gwybodus i drawma yng nghyd-destun y sefyllfa gyfredol. I’r rhan fwyaf o bobl, bydd COVID-19 yn gysylltiedig â lefelau uwch o ansicrwydd, pryder a straen. Gall digwyddiadau sy’n achosi straen a braw greu bygythiadau i’n hymdeimlad o ddiogelwch, a chreu teimladau o dristwch dwys, a’n bod yn colli pŵer a rheolaeth yn ein bywydau. Wrth i’r Deyrnas Unedig ddechrau llacio’r cyfyngiadau ar symud, bydd ymarferwyr o bob cyd-destun yn ailgysylltu â’r plant a’r bobl ifanc maen nhw’n gweithio gyda nhw. Ar yr adeg hon, rhaid rhoi blaenoriaeth i geisio helpu plant i wneud synnwyr o’r hyn sydd wedi digwydd yn eu bywydau yn ystod y misoedd diwethaf, ac i weithwyr proffesiynol fedru cynllunio ar gyfer llacio’r cyfyngiadau.

07/01/2021
09:30 – 12:30